NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: [email protected]
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

TỌA ĐÀM "100 NĂM CHỮ QUỐC NGỮ"

( 20-11-2019 - 11:50 AM ) - Lượt xem: 782

Sáng chủ nhật (Ngày 3-11-2019) tại Thư viện tư nhân Phạm Thế Cường (352, Đường số 8, Phường 11, Quận Gò Vấp, Tp.HCM), Câu lạc bộ Người yêu sách Nguyễn Huy Tưởng (CLB NYS) đã diễn ra buổi tọa đàm với chủ đề khá thú vị: 100 NĂM CHỮ QUỐC NGỮ.

Chủ nhiệm Phạm Thế Cường mở đầu với phần giới thiệu chung về chủ đề của buổi tọa đàm, đồng thời khái quát một số nội dung về nguồn gốc hình thành chữ Quốc Ngữ, giới thiệu các công trình nghiên cứu liên quan. Trong đó, có lẽ vấn đề cần được lý giải đầu tiên là dấu mốc “100 năm chữ Quốc Ngữ”. Dầu vậy, đây cũng không phải là vấn đề đặt ra để gây tranh cãi, khi đó chỉ là một dấu mốc “được chọn” trong số các mốc hình thành chữ Quốc Ngữ trước đó. Cụ thể, ngày 28/12/1918, vua Khải Định ra đạo dụ chính thức bãi bỏ khoa cử Nho học, đến năm 1919 khoa thi Hương cuối cùng được tổ chức, kể từ đó chữ Quốc Ngữ mặc nhiên trở thành chữ viết chính thức của người Việt Nam cho đến nay.

Trong buổi tọa đàm, đặc biệt là những buổi chuyên đề mang tính chuyên môn như thế này rất cần và không thể thiếu sự góp mặt, chia sẻ của các vị nghiên cứu chuyên sâu. Vì lẽ đó mà tọa đàm “100 năm chữ Quốc Ngữ” trở nên ý nghĩa hơn, thiết thực hơn khi được lắng nghe phần trình bày tóm lượt nhưng bao quát, ngắn gọn nhưng vô cùng súc tích của Giáo sư Hoàng Dũng (Giảng dạy Ngôn ngữ học) và Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng (Nhà cơ học người Việt tại Đại học Liège).

Trước hết, Giáo sư Hoàng Dũng cũng khẳng định tầm quan trọng của vấn đề đặt ra, ông chia sẻ thông tin về các hoạt động nghiên cứu chữ Quốc Ngữ diễn ra trong thời gian gần đây và những dự định sắp tới của giới chuyên môn. Cụ thể, liên quan đến chữ Quốc Ngữ đã có nhiều buổi tọa đàm chia sẻ, thảo luận trước đó; chưa kể vừa qua còn có một luận án Tiến sĩ: “Lịch sử ngữ pháp hóa tiếng Việt (1615-1919): Lịch sử ngữ pháp và chữ viết latin của tiếng Việt” (2018) của TS. Phạm Thị Kiều Ly tại đại học Sorbonne Nouvelle – Paris 3 - đã mở ra góc nhìn mới cho việc tiếp tục nghiên cứu nguồn gốc hình thành chữ Quốc Ngữ…

Đi vào phần chính, GS. Hoàng Dũng chọn trình bày những khía cạnh ít được nói hoặc chưa từng được nhắc đến để buổi tọa đàm có cái nhìn sâu hơn, thấm đậm những vấn đề mà ít khi có dịp chia sẻ cụ thể. Với không khí gần gũi, thân mật của buổi tọa đàm giáo sư đi vào từng trường hợp cụ thể để cho thấy sự hình thành chữ Quốc Ngữ không chỉ là những vấn đề của chính trị hay tôn giáo mà đặc sắc hơn là ở quá trình tạo ra và sự tiếp biến văn hóa Á – Âu.

Đầu tiên, phải thừa nhận một điều là trước khi có sự can gián của Pháp thì chữ Quốc Ngữ đã chịu ảnh hưởng khá lớn từ chính sách bảo trợ công giáo mà các giáo sĩ thừa sai Bồ Đào Nha tác động trực tiếp đến nước ta (manh nha từ khoảng thế kỷ XIV, XV). Chẳng hạn như từ “xà bông”, trước đây vẫn được cho là vay từ tiếng Pháp (savon), nhưng thực chất là mượn từ tiếng Bồ Đào Nha (sabão), hay “nho” – “rượu bồ đào” (rượu nho) cũng là loại cây ngoại nhập từ Bồ Đào Nha chứ không như nhiều người lầm tưởng là của Pháp, vì thực chất khi đi truyền đạo họ chỉ có thể đem theo rượu nho chứ hẳn là không mang theo trái nho. Tiếp đến là thừa nhận công lao của Alexandre de Rhodes trong việc đưa chữ Latin vào tự điển Việt – Bồ - La, mà điểm sáng giá nằm ở chỗ “Bồ” thì ít mà giải thích “Latin” lại là chủ yếu. Bên cạnh đó, giáo sư Hoàng Dũng cũng nhắc qua cuộc tranh cãi của giới nghiên cứu về vai trò của Francisco de Pina trong việc tạo ra chữ Quốc Ngữ, bởi trước Alexandre de Rhodes thì Francisco de Pina đã thực hiện Latin hóa thổ âm với mục đích truyền giáo (giúp con chiên có thể đọc được kinh sách đạo Thiên Chúa). Chưa kể, theo ghi chép thì năm 1624 Đắc Lộ đã từng chứng kiến Pina giảng Kinh thánh mà không cần phiên dịch và ông cũng giáo sĩ duy nhất giảng Kinh thánh bằng tiếng Việt ở Thanh Chiêm. Ngoài ra, việc xác định văn bản tiếng Việt – chữ Quốc Ngữ đầu tiên cũng gây nhiều tranh luận, là của Pina hay là A. de Rhodes, hay là của một người khác? Vấn đề này cũng được nhắc đến và bàn trực tiếp trong luận án của TS. Phạm Thị Kiều Ly…

Trong phần chia sẻ của mình, GS. Hoàng Dũng nhấn mạnh tình trạng đa phương (Bắc – Trung – Nam) trong tiếng Việt và tác động của nó đối với việc tạo ra từ điển Việt – Bồ - La. Giáo sư chỉ ra các ví dụ cụ thể để thấy rõ hơn từng trường hợp: “ông trời” – “ông giời”, “xuôi gia” – “thông gia”, “trái” – “quả”… Tiếp đến là vấn đề âm tiết, âm vị trong tiếng Việt, mỗi âm tiết trong tiếng Việt được thể hiện khá đầy đủ, rõ ràng, tách biệt và mang một thanh điệu nhất định, thế nên vấn đề chỉ nằm việc ghi chép sao cho dễ hiểu và không bị nhọc nhằn về nghĩa. Cũng qua đó, chúng ta được dịp lưu ý thêm về các cách viết và quá trình hoàn thiện chữ viết Quốc ngữ, từ việc dùng dấu gạch nối để tách chữ cho đến việc thay đổi cách dùng gạch nối và đề xuất bỏ dấu gạch nối khi viết.

Đặc biệt, thông qua từ điển Việt – Bồ - La chúng ta có thể thấy được góc nhìn văn hóa của người châu Âu đối với Việt Nam. Những cái mới lạ, riêng biệt của đất nước Việt Nam thì người phương Tây ghi nhớ rất lâu và dùng chính những điểm nổi bật ấy để so sánh giải thích những giá trị tương đương trong văn hóa của họ. Như cách họ học cầm đũa và liên tưởng đến chiếc “nĩa” của người Tây, như cách các linh mục mượn hình thức “ăn chay” của người Việt để truyền đi cách “ăn chay” của đạo Chúa,… Chưa kể, họ còn so sánh năm châu với nước Việt, ví dụ so sánh lịch “Âm – Dương” để lý giải sự tương đồng và cách sử dụng; kể cả việc vẽ kỹ thuật in của phương Tây, ghi rõ ràng, vẽ cẩn thận để người Việt làm theo cũng là cách để hòa nhập với cuộc sống. Chính sự vượt khó để hiểu hơn về văn hóa bản địa đã giúp các giáo sĩ dòng Tên tiếp cận nhanh hơn văn hóa nước Việt; hỏi han cặn kẽ những phong tục, tập quán, lối ăn nói, sinh hoạt…từ những người dân bản xứ; dùng chính những điều dung dị, gần gũi để chinh phục lòng tin của người dân. Và đó cũng chính là cách mà A. de Rhodes đã nổ lực để tạo ra một cuốn từ điển thông dụng, ghi chép một cách bao quát, nhưng vô cùng chi tiết, cụ thể về các khái niệm đời sống của người Việt khắp các vùng miền. Vì lẽ đó mà từ điển của “ông linh mục” cũng trở nên lạ lẫm hơn bao giờ, rất đời thường và thâm chí là “tục” một cách lạ lùng. Qua đó có thể thấy hành trình chinh phục giáo dân của các giáo sĩ thừa sai là sự tiếp biến văn hóa rất khôn ngoan, đồng thời đây cũng là sự giao thoa văn hóa Á – Âu mang chiều tích cực hiếm hoi, mà chữ Quốc Ngữ hay từ điển Việt – Bồ - La chính là sản phẩm văn hóa lưu giữ “văn minh” phương Tây trên đất Việt.

Kết lại phần trình bày của mình, GS. Hoàng Dũng cũng tỏ rõ nỗi niềm tiếc nuối khi việc lưu trữ và nghiên cứu các giá trị tinh thần, cụ thể như việc nghiên cứu chữ Quốc Ngữ vẫn chưa thật sự được quan tâm sâu sắc, và ông mong muốn sẽ có một tủ sách tinh hoa lưu lại những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc để hết thảy người Việt đều có thể tìm hiểu và tự hào về tinh hoa đất nước mình.

Không kém phần thu hút là phần chia sẻ trải nghiệm gắn bó với việc tìm hiểu nguồn gốc chữ Quốc Ngữ của GS. Nguyễn Đăng Hưng. Với tinh thần của một Nhà khoa học, ông thể hiện sự tôn trọng khoa học khi dành nhiều tâm tư và đề sướng việc dựng bia tri ân, với mong muốn tôn vinh những người đã có công tạo ra, có công giữ gìn và phát triển chữ Quốc Ngữ. Như quan điểm mà ông tâm đắc và bày tỏ sự đồng tình - cũng là kim chỉ nam để ông hoạt động: “Khi ta ủng hộ chữ Quốc Ngữ thì mọi người sẽ ngồi lại với nhau, chính tinh thần đoàn kết dân tộc, không phân biệt tất cả (chính trị, tôn giáo, đảng phái,…) để xây dựng tương lai cho đất nước mới là điều đáng quý và nên làm”.

Trong buổi tọa đàm GS. Nguyễn Đăng Hưng đã giới thiệu, chia sẻ clip chuyến đi thăm mộ A. de Rhodes tại Ba Tư vào tháng 11/ 2018. Qua đó các thành viên tham dự tọa đàm ít nhiều đã thấy được tâm huyết của người làm khoa học khi dành rất nhiều công sức và tình cảm cho chuyến đi này, cho hoạt động đặt bia tưởng niệm và tri ân vô cùng ý nghĩa (dù rằng ông cũng thừa nhận mình chỉ là một người ngoại đạo, vì yêu các giá trị văn hóa nên mới tìm hiểu thêm). Và càng xúc động hơn thấy khi người Việt ấy đã nghẹn ngào, nhắc lại: “chữ Quốc Ngữ còn, tiếng Việt còn, đất nước Việt Nam còn”; “tôi yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời…” (Phạm Duy).

Để tóm lại phần chia sẻ, GS. Nguyễn Đăng Hưng một lần nữa bày tỏ mong muốn được sự ủng hộ của mọi người để ông tiếp tục công việc “khởi sướng công trình Quốc gia” tại Thanh Duyên – Quảng Nam tưởng niệm những người đã có công tạo ra, giữ gìn và phát triển ra chữ Quốc Ngữ như: A. de Rhodes, Trương Vĩnh Ký, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Hoàng Xuân Hãn,…

Phần tiếp theo trong buổi tọa đàm cũng là một phần khá thú vị với sự góp mặt, giao lưu của ông Nguyễn Quang Thuận (con Nhà thơ Quang Dũng). Ông chia sẻ về tập ký “Đoàn binh Tây Tiến” của Nhà thơ, mà theo ông thì có lẽ Nhà thơ Quang Dũng hiểu rằng những dòng thơ cô đọng dẫu có hay đến mấy cũng không thể diễn tả chân thực, rõ ràng về hoàn cảnh hành quân gian khổ của đoàn binh lúc bấy giờ (Đỉnh Sài Khao hay con đường Tây Tiến đầy những gian nguy và vất vả), thế nên Nhà thơ đã lưu lại một bản văn xuôi nhằm ghi lại trọn vẹn cảm xúc và cuộc sống đã niếm trải. Cũng nói về cuốn sách “Đoàn Binh Tây Tiến” vừa mới phát hành, Nhà nghiên cứu Lê Sơn cũng giới thiệu qua nội dung cuốn sách và bày tỏ nhiều tình cảm dành cho sáng tác của Nhà thơ Quang Dũng.

Tổng kết lại buổi tọa đàm, chủ nhiệm Phạm Thế Cường cũng chia sẻ một số thông tin liên quan đến “Tây Tiến” như hiện tại đã có con đường mang tên Tây Tiến (từ 2013). Và hứa hẹn sẽ có một buổi tọa đàm riêng để trưng bày, giới thiệu “Tây Tiến” của Quang Dũng vào sinh nhật lần thứ 9 của Câu lạc bộ Người yêu sách Nguyễn Huy Tưởng. Bên cạnh đó, chủ nhiệm cũng không quên cảm ơn sự hiện diện và những chia sẻ quý báu mà các vị khách mời đã trình bày trong suốt buổi tọa đàm về nguồn gốc hình thành chữ quốc ngữ.

Tọa đàm bắt đầu bằng không khí hào hứng và kết thúc cũng sôi nổi không kém với những câu chuyện thú vị, vui tươi về sự độc đáo, đẹp đẽ của tiếng Việt của Nhà thơ Trần Quốc Hải. Và sau đó là cuộc thảo luận, ý kiến của một số thành viên tham gia tọa đàm về sự trong sáng của Tiếng Việt, làm sao để gìn giữ, phát huy được “vẻ đẹp”, sự phong phú và đa dạng của ngôn ngữ nước ta.

Chủ đề không mới nhưng hoạt động và nội dung diễn ra trong buổi tọa đàm chắc hẳn đã khiến nhiều thành viên trăn trở, vì những chia sẻ của các vị khách mời đặc biệt như Giáo sư Hoàng Dũng, Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng hơn hết là những đúc kết cá nhân từ trải nghiệm thực tế trong việc tìm hiểu, nghiên cứu các vấn đề liên quan đến sự hình thành và phát triển của chữ Quốc Ngữ nước ta hàng trăm năm nay. Cũng như những ý kiến, những băn khoăn mà các thành viên đưa ra điều là những vấn đề chung mà tất cả chúng ta đều có quyền và trách nhiệm liên quan.

Giáo sư Hoàng Dũng giao lưu với CLB

QUỐC HƯƠNG

 

Các Bài viết khác