NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: [email protected]
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

GIAO LƯU VỚI NHÀ NGHIÊN CỨU HUỲNH NGỌC TRẢNG

( 20-06-2020 - 09:19 PM ) - Lượt xem: 630

Vào sáng ngày 07-6-2020, tại Thư viện tư nhân Phạm Thế Cường (352 đường số 8, phường 11, Gò Vấp, Tp.HCM), Câu lạc bộ Người yêu sách Nguyễn Huy Tưởng (CLB NYS) đã diễn ra buổi giao lưu với nhà Nghiên cứu Văn hóa Dân gian Nam bộ Huỳnh Ngọc Trảng (NNC Huỳnh Ngọc Trảng) về tục thờ cúng và xuất xứ của việc thờ Ông Địa. Đến dự buổi giao lưu có sự tham gia cũa 27 thành viên CLB NYS.

Do dịch Covid-19 nên đến hôm nay Tập san số 97 phục vụ cho kỳ sinh hoạt tháng 2/2020 với chủ đề “Nhà nghiên cúu Huỳnh Ngọc Trảng với văn hóa dân tộc” mới đến tay các thành viên CLB NYS. Trang đầu là bài thơ “Chúc mừng năm mới” của GS Đoàn Trọng Huy với lời bình của Ban biên tập tập san: “mỗi thế kỷ chỉ có một năm Hai mươi (20) và một thập niên Hai mươi (20)…., Chủ nhiệm Phạm Thế Cường với 16 trang viết ghi lại buổi gặp và trò chuyện tại nhà của NNC Huỳnh Ngọc Trảng, nhà văn Lê Phương Liên, Nguyễn Như Mai chia sẻ cảm nhận khi đọc “Chuyện tôi” của Nguyễn Huy Thắng, “Đêm mộng du của Đệ nhất phu nhân Hoa kỳ do Tiến sĩ Lê Sơn chuyển ngữ cùng các bài viết đặc sắc khác của các thảnh viên CLB NYS: nhà thơ Văn Bảy -  nhà báo Trần Quốc Toàn – doanh nhân Kiến Văn – nhà thơ Võ Xuân Tòng…. Đặc biệt 3/4 số trang của tập san là những tiểu đoạn trong các tác phẩm của NNC Huỳnh Ngọc Trảng  được tích cóp trong quá trình nghiên cứu văn hóa của ông qua những chuyến đi đến những thôn, xã, thuộc nhiều tỉnh thành Nam bộ, giúp người đọc có thể nghiên cứu, tìm hiểu kho tàng văn học dân gian phong phú của dân tộc và hiểu thêm về các khía cạnh lịch sử, văn hóa, xã hội của vùng đất Nam bộ.

Mở đầu buổi giao lưu là phần khái quát về thân thế và một số tác phẩm của NNC Huỳnh Ngọc Trảng. Chù nhiệm Phạm Thế Cường đã giới thiệu những hình ảnh minh họa về các tác phẩm, những hình tượng Ông Địa được trình chiếu qua màn hình. Huỳnh Ngọc Trảng sinh năm 1952, quê ở Quảng Ngãi, gốc Quảng Nam, làng ông là xã Sơn Mỹ nơi từng xảy ra vụ thảm sát Mỹ Lai nổi tiếng. Ông vào Sái Gòn từ năm 1971, học Đại học Vạn Hạnh và nghiên cứu văn hóa Chăm, văn học dân gian Khơ Me, văn học dân gian người Việt. Năm 1985 ông chuyển qua Viện nghiên cứu văn hóa nghệ thuật, nguyên là nghiên cứu viên của Phân viện văn hóa nghệ thuật (TP.HCM), từng tham gia giảng dạy tại các trường trung học Văn hóa, trưởng nghiệp vụ Sông Bé, TP. Hồ Chí Munh, Tây Ninh, Tiền Giang, Đồng Tháp và trường cao Đẳng Văn hóa (Thủ Đức), nay đã về hưu. Ông có nhiều công trình nghiên cứu về phong tục tập quán, văn hóa dân gian Nam Bộ như Hát sắc bùa Phú Lễ, Ông Địa - tín ngưỡng và nghi lễ, Đặc khảo về Tín Ngưỡng Thờ Gia Thần…..Ông là tác giả và đồng tác giả hơn 100 đầu sách với nhiều cuốn về văn hóa, mỹ thuật và tín ngưỡng dân gian Nam Bộ nổi tiếng, trên 100 kịch bản phim truyện và tài liệu về lịch sử văn hóa, nhiều bộ sưu tập về tượng thờ. Không phải người gốc Sài Gòn nhưng cuộc đời và tình cảm của ông cũng gần như trao hết cho mãnh đất nơi này.

Ở phần giao lưu, NNC Huỳnh Ngọc Trảng với kiến thức hiểu biết sâu rộng nhưng tâm thế vô cùng khiêm tốn đã chia sẻ với cử tọa về cuộc cuộc đời, về sự nghiệp với những “ngẫu nhiên” của số phận đưa ông trở thành một nhà nghiên cứu văn hóa. Ông cho biết: "Mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn với sự phát triển kinh tế và xã hội khác nhau sẽ tạo nên những trào lưu văn hóa khác nhau do cộng đồng sống trong thời cuộc đó lựa chọn". Nhiều phong tục, tập quán và tín ngưỡng thường có sự tác động qua lại và chịu ảnh hưởng lẫn nhau. Tục thờ Ông Địa và Thần Tài của người Việt hiện nay là xuất phát từ Trung Hoa rồi sau đó lan dần sang các nước khu vực Đông Nam Á. Nam Bộ khi xưa là vùng đất mới, đầm lầy, rừng hoang cỏ rậm đầy thú dữ gây cho người xưa khi lần đầu đến lập nghiệp cảm giác lo sợ, người dân lúc đó nghĩ từ khu rừng, con sông, đồng ruộng….đâu đâu cũng có các vị thần cai quản nên quan niệm thờ cúng Ông Địa trong nhà để được yên ổn làm ăn. việc thờ Thần Đất bắt nguồn từ tín lý phồn thực của tín ngưỡng nông nghiệp: từ xa xưa Đất được coi là Mẹ Đất - một thần nữ có khả năng sản sinh ra nông sản, ngũ cốc, lương thực….đến khi quan niệm trọng nam khinh nữ của chế độ phụ quyền thống trị, Thần Đất được gọi tôn kính là “Ông Địa” nhưng dấu vết cổ xưa vẫn còn bảo lưu là cái bụng to và cặp vú lớn. Tại mỗi nơi đều lưu lại các sự tích Thổ Địa khác nhau và hình tượng Ông Địa trong dân gian rất đa dạng. Chúng ta có thể tìm thấy Ông địa dâng liễn trong lễ cúng đình, ông Địa múa lân và Ông Địa trong tranh thờ, tượng thờ….Đầu tiên là Ông Địa được người dân tưởng tượng ra và nắn bằng đất sét để thờ, nghĩ sao nắn vậy, thô sơ, không ông nào giống ông nào, về sau thì có ông Địa được làm bằng gỗ, bằng đất sét nung do thợ thủ công hoặc lò gốm chuyên nghiệp sản xuất hàng loạt, rồi tới Ông Địa tráng men. Ở mỗi địa phương, người ta nặn tượng Ông địa cũng khác nhau. Ở Bắc Bộ, người ta thích sử dụng những tượng Ông Địa lớn thờ cúng  cùng Thần Tài. Ông Địa này bụng phệ, ngực trần, đầu quấn khăn, tay cầm quạt và có con cọp đi theo. Ở  Trung Bộ và Nam Bộ, thường là tương Ông Địa có những màu sắc áo vàng, áo nâu mang cảm giác xưa cũ, gần gũi với cuộc sống và sự xuề xòa theo bản chất Ông Địa. Đặc biệt ở Nam Bộ tượng ông Địa hay tranh vẽ thường là một người trung niên, mập mạp, bụng to, vú lớn, miệng cười, tay cầm quạt, tay cầm điếu thuốc ra vẻ phương phi và đầy chất phong thịnh. Hình ảnh Ông Địa bụng bự, gương mặt vui tươi, cười hớn hở dẫn đầu đoàn lân vào mỗi dịp Tết đến luôn tạo không khí rộn ràng, náo nhiệt. Ngày nay, Thần tài, Ông Địa vẫn còn hiện diện khắp mọi nơi khi thì trên nóc chiếc tủ con bán thuốc lá bên đường, lúc ở một góc của cử tiệm buôn, hoặc sát tường một tiểu sảnh, một phòng khách sang trọng, hoặc được thờ trong ngôi miếu, trong khuôn viên chùa, đình làng….Sáng sớm khi mở cửa nhà, cửa tiệm thì Ông Địa thường được gia chủ tặng thưởng cho ly cà phê, điếu thuốc lá, có khi là ly cà phê sữa và gói thuốc lá 555, có khi là bánh bao, thịt quay….. Ông Địa đã gắn bó, đồng hành với cư dân Nam Bộ khẩn hoang lập ấp hơn ba trăm năm nên dù họ vẫn tôn thờ Ông như thuở nào, trong thâm tâm họ Ông luôn gần gũi, hiền từ, ít trách cứ ai… nên mới tạc nên hình  dáng Ông như vậy và khi làm việc gì hết mình, chơi hết mình người ta hay nói vui: “Chơi mát trời Ông địa luôn”. Tín ngưỡng thờ Thần là một nét đẹp trong văn hóa truyền thống của dân tộc Việt.

Nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng giao lưu với CLB

Với câu hỏi của dịch giả Nguyền Đình Tuân “Tứ bất tử” được nói đến trong tiểu đoạn “Nói thêm về Thánh Gióng và Hội Giống” (tập san trang 28) là những ai,  cần phân biệt “Nhân thần” là người có lý lịch cụ thể và những vị thần là hư cấu. NNC Huỳnh Ngọc Trảng cho biết đó là Bà Liễu hạnh, Sơn Tinh, Chữ Đồng Tử và Thánh Giống.

Nhà báo Ngọc Hà nêu thắc mắc, mỗi khi bị mất vật gì tìm không được người ta thường lâm râm khấn vái Ông Địa giúp tìm được sẽ cúng Ông nải chuồi. NNC Huỳnh Ngọc Trảng cho rằng trong tâm thức dân gian Nam Bộ, Ông Địa được xem là một vị phúc thần, ngoài việc bảo vệ đất đai, ruộng vườn còn có nhiệm vụ đón Thần Tài đến nhà để gia chủ phát đạt giàu có, giúp gia chủ mau lành bệnh và tìm kiếm được những món đồ đã mất. Có lẽ vì vậy mà Thần Tài - Ông Địa luôn song hành trong bàn thờ người Việt ở Nam Bộ, bàn thờ được đặt dưới nền đất, sàn nhà.

Dịp này, NNC Huỳnh Ngọc Trảng đã chia sẻ câu hỏi của các cử tọa về Phật Di Lặc, theo ông Phật Di Lăc và Ông Địa là hai vị có ngoại hình gần giống nhau như ở trần, mặt mũi phương phi đầy đặn, nụ cười luôn nở trên môi và vú to, bụng béo. Khác với Thần Tài và Ông Địa là các vị thần từ tín ngưỡng dân gian, Phật Di Lặc lại bắt nguồn từ đạo Phật bên Ấn Độ. Theo giáo lý đạo Phật thì Phật Di Lặc là vị Phật của tương lai sau khi đã tu luyện và giác ngộ được Phật pháp, ngài đã thoát khỏi bể khổ, sống cuộc đời thanh thản, tiêu dao…Vì vậy, Phật Di Lặc được khắc họa như là đại diện của sự an nhàn, thanh thản, sung sướng vô lo vô nghĩ. Khi tượng Phật Di Lặc được trưng bày trong nhà được coi là biểu tượng cho sự an lạc, vui vẻ, may mắn và hạnh phúc, mang lại nhiều điều tốt lành cho gia chủ. Ở Việt Nam, ảnh hưởng của Phật Di Lặc rất lớn, tượng Phật Di Lặc được dựng lên ở nhiều chùa. Người dân không chỉ là các tín đồ Phật giáo đều hướng đến Phật Di Lặc như là lòng mong ước được giác ngộ, thanh thản giúp họ vượt qua những khó khăn trong cuộc đời.

Đáp câu hỏi của Nhà thơ Xuân Tòng, NNC Huỳnh Ngọc Trảng cho biết ông trở thành nhà nghiên cứu văn hóa dân gian xuất phát từ thói quen thích tìm hiểu và bị sa lầy. Ba năm nay mắt ông yếu dần, không đọc, không viết sách được nữa, may mắn bên ông có người bạn đời đồng chí hướng nên đôi mắt bà đã thay đôi mắt của ông giúp ông hoàn thành các công trình dỡ dang. Ông mong mắt mau sáng lại để làm tiếp hai công trình nghiên cứu là Tranh dân gian Nam Bộ và 300 năm điêu khắc tượng Phật. Ông tự hào vì ông là “Người Quảng Ngãi, lớn lên ở miền Nam có vợ miền Bắc”.

Kết thúc buổi mạn đàm, chủ nhiệm Phạm Thế Cường thay mặt CLB NYS cảm ơn NNC Huỳnh Ngọc Trảng đã đem đến cho các thành viên những kiến thức hữu ích vế tục thờ cúng và xuất xứ của việc thờ Ông Địa cùng các nội dung phong phú, thú vị liên quan đến văn hóa dân gian như Đình làng trong đời sống đương đại, Tết, bánh Chưng, bánh Tét, cây Nêu, Cây Nhang và tục thắp hương…..và thông báo chủ đề sinh hoạt tháng 7/2020 là “20 năm Miền xanh thẳm” nhân 20 năm ngày NXB Kim Đồng ra mắt tiểu thuyết có tính tự truyện của nhà văn Trần Hoài Dương.

 

                                                                                                Ngọc Dung

Các Bài viết khác