NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: phamthecuong@yahoo.com.vn
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

HỒN BƯỚM MƠ TIÊN

( 03-10-2014 - 04:19 PM ) - Lượt xem: 1271

Khái Hưng là người đầu tiên thấy cần phải làm tiêu diệt cái trạng thái kiệt bại gây bởi thứ lãng mạn hạ tầng ấy, đương hãm hại thanh niên nước nhà. Ông quyết định thổi vào văn chương một luồng hơi êm mát, và trong sáng hơn. Bởi thế, tiểu thuyết của ông trẻ trung, vui vẻ người trong truyện của ông yêu đời, ham sống.

HỒN BƯỚM MƠ TIÊN

TRƯƠNG CHÍNH

Hồn bướm mơ tiên, theo lời giới thiệu của Nhất Linh, là quyển truyện thứ nhất của Tự lực Văn đoàn và là quyển truyện thứ nhất của ông Khái Hưng. Thực ra, ngoài Tố Tâm (nhưng với Tố Tâm ta cần phải bỏ qua khuyết điểm của nó), Hồn bướm mơ tiên là quyển truyện thứ nhất có sức cám dỗ lạ lùng mà nhà phê bình sung sướng gặp được trong khi khảo cứu về văn học Việt Nam hiện đại.

Không kèn không trống, ông Khái Hưng đã đổi mới văn chương, từ bản cách đến thể chất, hay nói khiếm tốn hơn, ông đã đem vào văn chương một nghệ thuật mới, sắc sảo và huyền diệu.

Trước kia, cuốn tiểu thuyết nào cũng gợi ra một mối buồn u uất, cũng bao hàm những ý tưởng đen tối, làm hèn người, làm yếu người, làm tiêu tan những sinh lực bồng bột trong lòng người. Nhân vật trong truyện lúc nào cũng vâng theo một lệ luật bất di bất dịch, không thể thực hiện được nguyện vọng cao xa, vì thế nhân, vì gia đình, vì xã hội, họ chỉ than khóc, rồi một ngày kia, họ ngã trên giường bệnh, hay kết kiễu đời họ bằng thuốc phiện, giấm thanh, hoặc bằng một cách nào khác, nhưng vẫn hèn nhác như nhau.

Ông Khái Hưng là người đầu tiên thấy cần phải làm tiêu diệt cái trạng thái kiệt bại gây bởi thứ lãng mạn hạ tầng ấy, đương hãm hại thanh niên nước nhà. Ông quyết định thổi vào văn chương một luồng hơi êm mát, và trong sáng hơn. Bởi thế, tiểu thuyết của ông trẻ trung, vui vẻ người trong truyện của ông yêu đời, ham sống. Dẫu đến khi ôm trong lòng mối tình tuyệt vọng, Ngọc cũng cố tìm “trong thế giới ảo mộng của – ái tình lý tưởng” một nguồn an ủi. Chàng nói với Lan:

-            Ngọc chẳng dám mơ màng nọ kia, chỉ ao ước thỉnh thoảng lên chùa nhìn thấy mặt Lan đủ rồi. Vậy xin Lan cứ ở đây tu hành, rồi ngày Ngọc được nghỉ, lại cho phép Ngọc phóng xe đạp lên chùa thăm Lan…

Lúc chia tay, chàng vẫn vui cười:

-            Thôi thế chào Lan ở lại nhé. Ngày khác sẽ gặp.

Nụ cười ấy, vẫn hay, cũng chẳng khác nào một tiếng khóc, mà toàn Hồn bướm mơ tiên cũng man mác một nỗi buồn kín đáo; nhưng ta thấy ở Ngọc một tâm hồn rắn rỏi. Ở nhiều chỗ khác trong truyện (nhất là lúc ông tả những cô gái quê đáo để, tinh ranh) bản tính yêu đời lại phát lộ ra, thẳng thắn, hồn nhiên.

Đọc Khái Hưng ta thấy cõi lòng sáng hẳn lên như soi rọi bởi những tia vui trong trẻo. nói rằng Hồn bướm mơ tiên mở một kỷ nguyên mới trong lịch sử văn học Việt Nam và tác giả nó là một nhà văn luận lý cũng không phải quá đáng.

***

Nhà văn luận lý Khái Hưng lại là một nhà tâm lý nữa.

Trước Hồn bướm mơ tiên những tiểu thuyết mà người ta gọi là tâm lý tiểu thuyết không tâm lý chút nào cả. Tác giả chúng nó không có óc quan sát, không có tài giải phẫu. Muốn che lấp sự kém cỏi về khoa tâm lý của họ và muốn cảm động người đọc, họ đã bằng lòng đặt nhân vật của họ vào những tình huống đặc biệt, rắc rối, bi đát, nhưng không thực chút nào, và họ phải phiên dịch những đoạn đã cóp được trong tiểu thuyết tây, hay phải gọt những câu văn kêu và rỗng, làm rẻ giá cuốn truyện.

Ông Khái Hưng dùng một cách phô diễn tâm lý khác hẳn, giản dị hơn nhưng tinh tế hơn. Hiểu rằng một cử chỉ, một dáng điệu, một sắc mặt có thể biểu lộ một trạng thái của tâm hồn, nên tác giả Hồn bướm mơ tiên chỉ tả cái dáng điệu ấy, vẽ cái cử chỉ ấy, ghi cái sắc mặt ấy. Vài nhận xét có ý tứ cũng đủ làm hoạt động những nhân vật trong truyện. Đó là một đặc điểm phải nhớ.

Cần phải để ý hơn, lối tả cảnh của ông. Có người đã bảo ông Khái Hưng không đắm đuối say mê vì cảnh. Một lời phê bình không căn cứ.

Tôi thấy ở tác giả Hồn bướm mơ tiên, một nhà hội họa có tài. Ông có thể thu một cảnh bằng vài nét đơn sơ, nhưng mềm mại, nhưng trong trẻo và tình tứ. Ông kết tinh được cả cái hồn man mác bao trùm cảnh vật và ghi được những màu sắc rất hay biến đổi bằng một ngòi bút điêu luyện. Những bức tranh của ông thanh đạm, đầy đủ và có vẻ đẹp hoàn toàn. Ông biết nhìn vào thiên nhiên và hiểu những điều kiện cần thiết của những bức tranh có giá: Phải vẽ đúng kiểu mẫu, không thể theo sự cẩu thả của trí tưởng tượng được.

   Đem lối tả cảnh này so sánh với lối tả cảnh trong cuốn tiểu thuyết trước Hồn bướm mơ tiên, ta thấy được công trạng của Khái Hưng đối với văn học nước nhà.

Về trước, cảnh nào cảnh ấy khô khan, không linh động, không kỳ thú vì cảnh nào cũng “bịa”, chẳng khác gì những cảnh bằng gỗ để bày trí trên sân khái. Cảnh đẹp thì có “sông núi hữu tình”, cảnh buồn thì có “nhạn lạc gió kêu bầy, mấy con bê lạc đàn gọi mẹ”… Không kể Tố Tâm (ông Hoàng Ngọc Phách cũng có nhiều chấm phá đặc sắc), những tác phẩm đều đồng một giá trị: nghĩa là vụng về, thiếu thành thực, cấu tạo theo một cổ tục văn chương nhất định.

***

Ông Khái Hưng lại có lối văn giản dị nhưng thanh tao, bóng bảy nhưng trong sáng, nhịp nhàng nhưng không mất vẻ tự nhiên.

Nhiều câu phảng phất một âm điệu thơm tho, thấm vào tâm hồn ta như một mùi hương đượm.

Tiếng lá tí tách trên bờ rào khô bỗng gợi đến những chuyện cũ hầu qua…

Ánh sáng trong vắt của vừng thái dương tháng chạp qua rặng lim um tùm. Mấy cây tre chung quanh vườn sắn xơ xác cành khô. Luồng gió thoảng qua, lá vàng rơi lác đác…

Bây giờ ta đã quen với Khái Hưng rồi, nhưng vào hồi 1933, một quyển như Hồn bướm mơ tiên là một hòn châu báu.

***

Đọc Hồn bướm mơ tiên, nhà phê bình nghiêm khắc chỉ có thể chê rằng đoạn cuối, Ngọc hùng hồn quá. Chàng bàn về Phật giáo, giảng về ái tình một cách lưu loát và quá dồi dào. Chàng không có cái yên lặng biểu thị một nỗi chua xót thâm trầm và thành thực. Sau nhân vật ấy, ta thấy rõ tác giả hiện ra, với những ý nghĩ, những tư tưởng của ông.

***

Với những tác phẩm sau: Nửa chừng xuân, Trống Mái, và nhất là Trống Mái, nghệ thuật Khái Hưng đã chắc chắn và điêu luyện lắm. Nhưng Hồn bướm mơ tiên vẫn giữ mãi hương vị êm dịu, ngọt ngào của những bông hoa đầu mùa[1].



[1] Ah! Les première, qui elles sont parfumées (Verlaine)

Các Bài viết khác