NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: phamthecuong@yahoo.com.vn
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

TÔI “ĐỌC” LÊ KHÁNH TRƯỜNG

( 20-03-2016 - 05:13 PM ) - Lượt xem: 729

Thương tiếc ông, một dịch giả tài hoa đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp văn học, đặc biệt là văn học Nga. Nhờ ông mà các thế hệ đương thời và hậu thế biết được những tác phẩm kinh điển của văn học Nga qua ngòi bút dịch thuật tài ba của tác gia Lê Khánh Trường

Một ngày giữa tháng 12/2015, anh Nguyễn Huy Thắng gọi điện hỏi tôi có biết gì về dịch giả Lê Khánh Trường và nếu biết thì cung cấp thông tin cho anh. Anh cũng cho biết Kim Đồng muốn liên hệ với gia đình để in lại cuốn “Bột mì vĩnh cửu” do ông dịch từ những năm 1980.

Qua lời nhắc của anh Huy Thắng tôi điểm nhanh trong đầu các tác phẩm của dịch giả Lê Khánh Trường mà tôi đã đọc. Ngoài Bột mì vĩnh cửu của A-lêch-san-đrơ Bê-li-a-ep còn có Trò chơi của Iuri Bônđarép này; Bác sĩ Zhvago của Boris Pasternak này; Một ngày dài hơn thế kỷ của Chingiz Ajtmatov (T.s Aitmatôp); à còn Đôi mắt trẻ thơ của L.T. Gơ-ri-gô-ri-an; Người kỹ sư tâm hồn của Bô-ri-xơ Ta-rơ-ta-cốp-xki; Mười bẩy khoảnh khắc mùa xuân của I-u-li-an Xê-mi-ô-nốp cứ thế một loạt tác phẩm khác từ từ hiện lên trong đầu. Trời! phải đến 3-4 chục cuốn, nhiều quá!. Lập tức tôi tra cứu thư mục của Thư viện gia đình  với hơn 30.000 đầu sách bằng từ khoá Lê Khách Trường thì thấy xổ ra tới 42 đầu sách có đủ các thể loại như trinh thám, hài hước, tâm lý xã hội, giáo dục, chính trị và cả kiếm hiệp nữa chứ. Thật đáng nể phục một tài năng hiếm có!

Mở máy tính tra cứu trong kho tàng dữ liệu của Thư viện Quốc gia, Thư viện KHTH Tp.Hồ Chí Minh và các thư viện lớn trong nước thì quá sức tưởng tượng! Ông còn mở rộng dịch cả các tác phẩm kinh điển, kiến trúc, hội hoạ, y học, phong thuỷ, triết học và cả từ điển ngôn ngữ nữa. Cả một danh sách choáng ngợp mà tôi tin chắc chưa đầy đủ với 64 tựa, trong đó có những bộ hàng ngàn trang như 02 bộ Thần điêu hiệp lữ Ỷ thiên đồ long ký đều 08 tập, bộ Từ điển văn hoá cổ truyền Trung Hoa; Địa lý toàn thư; Trung Hoa dưỡng sinh bảo điển…

Là một độc giả của Lê Khánh Trường từ cuối những năm 1970, tôi chỉ biết ông là giảng viên tiếng Nga của trường ĐH Sư Phạm ngoại ngữ Hà Nội và dịch sách tiếng Nga, không ngờ ông dịch cả tiếng Trung với những bộ sách “Kỳ thư bảo điển” đồ sộ như vậy. Ông đã qua đời năm 66 tuổi ngay đầu năm 2008, nếu còn đến nay thì số sách ông dịch sẽ lớn hơn nhiều.

Thật may mắn trong CLB Người yêu sách  có  03 thành viên biết tên tuổi và đã từng là đồng nghiệp của dịch giả: Ts Lê Vinh Quốc, nhà giáo Phan Văn Bảo và dịch giả Lê Sơn. Qua đó tôi biết thêm thông tin về ông, riêng nhà giáo Phan Văn Bảo đã cung cấp cho tôi số điện thoại và địa chỉ nhà ông tại Tân Bình.

Ngày 29/12/2015 tôi cùng anh Lâm Phi Hùng đến thăm bà Lê Thị Liên vợ dịch giả Lê Khánh Trường tại nhà riêng ở 124 Nguyễn Minh Hoàng, Q.Tân Bình. Ngồi bên nhau chúng tôi nói chuyện về sự nghiệp dịch thuật của ông, qua đó tôi biết thêm vào năm 1995 ông đã tự học tiếng Trung và bắt tay vào dịch các tác phẩm tiếng Trung mà hầu hết là các tác phẩm nặng “đô”. Chúng tôi cũng báo với bà Liên, CLB sẽ tổ chức buổi toạ đàm và giao lưu văn học về sự nghiệp dịch thuật của ông vào đầu tháng 3/2016 nhân kỷ niệm 08 năm ngày mất của ông, đồng thời thay mặt NXB Kim Đồng đặt vấn đề in lại cuốn Bột mì vĩnh cửu qua bản dịch. Bà Lê Thị Liên đã rất vui vẻ nhận lời và còn tặng chúng tôi mỗi người một bản Bột mì vĩnh cửu do NXB Trẻ tái bản năm 2013.

Riêng cá nhân tôi đến với dịch giả Lê Khánh Trường đầu tiên qua bộ Nghị Lực của Phê-Đô Gơ-Lát-Cốp, NXB Lao Động năm 1976,1977 cùng dịch với Phạm Đăng Quế (Là một giảng viên toán nhưng lại rất say mê Truyện Kiều và là một nhà Kiều học nổi tiếng với 15 tác phẩm nghiên cứu về Truyện Kiều). Hồi đó tác phẩm này đã cuốn hút tôi và  đã đọc một mạch say sưa trong 2-3 ngày liền với tâm trạng phấn khích sợ mau hết! . Tác phẩm đã đưa ra nhiều tình huống, nhiều mâu thuẫn cần giải quyết cùng với những nhân vật có cá tính khác nhau, xung đột nhau. Đó là xung đột giữa cách làm ăn cũ, thủ cựu vô nguyên tắc, thiếu trách nhiệm và với cách làm ăn mới, sự tiếp cận cái mới với tinh thần trách nhiệm cao và dũng cảm kiên cường lao vào nguy hiểm để hoàn thành công việc với kết quả cao nhất. Nhưng trên hết cái tôi thích nhất là nghị lực của những con người trên công trường xây dựng nhà máy thuỷ điện, họ đã đoàn kết thành một khối vững chắc quanh người Bí thư Đảng uỷ công trường Mi-Rôm Va-ta-ghin, người đã khéo léo tập hợp, tuyên truyền giáo dục bằng trình độ hiểu biết, bằng sự gương mẫu và cả bằng ý chí của người cộng sản chân chính. Tập thể đó đã nhận thức được trách nhiệm của mình đối với lý tưởng cộng sản, đối với sự tiến bộ của xã hội và vì danh dự họ đã vượt qua mọi khó khăn thách thức để hoàn thành xây dựng nhà máy một cách vẻ vang.

Sau đó tôi tìm đọc các bản dịch khác của ông như Hãy làm quen với Ba-Lui-ép, Người kỹ sư tâm hồn, Trong vùng địch, Đôi mắt trẻ thơ, mười bảy khoảnh khắc mùa xuân, … và rất thích thú đắm mình vào các tác phẩm qua bản dịch của ông.

Có thể nói dịch giả Lê Khánh Trường đến với nghề dịch thuật đầu tiên là dịch các tác phẩm văn học Liên Xô qua tiếng Nga vì tiếng Nga liên quan đến công việc giảng dạy của ông ở khoa Nga trường ĐH Sư phạm ngoại ngữ Hà Nội (ông dạy môn Phương pháp giảng dạy). Thời gian đầu ông dịch các tác phẩm về giáo dục như một cách bổ sung tài liệu cho môn học, đó là:

Đôi mắt trẻ thơ, NXB Phụ nữ 1974

Từ hứng thú đến tài năng, NXB Phụ nữ 1975

Người kỹ sư tâm hồn, NXB Thanh niên 1975

Con sẽ lên người, NXB Phụ nữ 1977

Sau thành công bước đầu của những tác phẩm đề tài giáo dục, Lê Khánh Trường đã mạnh dạn đi vào lĩnh vực tâm lý xã hội có chiều sâu hơn của nền văn học Xô Viết, như:

Trong vùng địch, NXB Phụ nữ 1976

Hãy làm quen với Ba-Lui-ép, NXB Lao động 1977

Nghị lực, 2 tập NXB Lao động 1976,1977

Ban trưa ở phía mặt trời, NXB Lao động 1978

Bão táp, NXB Phụ nữ 1978

Mười bảy Khoảnh khắc mùa xuân, NXB Tiến bộ Mát-xcơ-va 1979

Trong những tác phẩm ông dịch thời kỳ đầu này để lại dấu ấn nhất trong giới bạn đọc là Người kỹ sư tâm hồn mười bảy khoảnh khắc mùa Xuân.

Người kỹ sư tâm hồn viết về cuộc đời và sự nghiệp giáo dục của nhà giáo V.A Xu-khôm-lin-xki, một ông giáo làng luôn không ngừng nghiên cứu, tìm tòi phương pháp tốt nhất để giáo dục thế hệ trẻ. Cuốn sách cho ta thấy cuộc đời của ông với bao sáng kiến táo bạo, cùng với những thất bại và thành công. Mỗi lần thất bại không làm ông nhụt trí mà cho ông kinh nghiệm để quyết tâm đi đến thành công lớn hơn. Ngay cả trong lúc ốm đau thập tử nhất sinh ông cũng không chịu xa rời công việc sư phạm. ông thật sự là tấm gương tận tuỵ vì sự nghiệp sư phạm, vì tình yêu thương con người.

Mười bảy khoảnh khắc mùa Xuân là một truyện tình báo tư liệu lịch sử về nhà tình báo Xô Viết M.M I-xa-ép trong vai đại tá SS Phôn Sơ-tiếc-lit hoạt động trong cơ quan tình báo SD của nước Đức Quốc Xã đã dũng cảm khôn khéo phá tan âm mưu hợp tác giữa tình báo Mỹ và Đức Quốc Xã trong những ngày cuối cùng của Thế chiến thứ 2 và làm chậm quá trình sản xuất vũ khí hạt nhân của nước Đức thời ấy góp phần không nhỏ vào thắng lợi của Hồng Quân Liên Xô.

Bước sang thập kỷ 80 của thế kỷ XX Lê Khánh Trường đã tăng tốc dịch thuật và tìm tới các tác phẩm gai góc hơn, với tốc độ dịch trung bình mỗi năm 02 cuốn với 03 thể loại như Trinh thám (02 cuốn), Hài Hước (03 cuốn), Giả tưởng (02 cuốn) còn lại là Tâm lý xã hội hiện đại:

Muối của đất, NXB Lao động 1981

Bột mì vĩnh cửu, NXB Cầu Vồng 1984

Đoạn đầu đài (2 tập), NXB Quảng Nam-Đà Nẵng 1986

Trò chơi, HVN Nghĩa Bình 1986

Một ngày dài hơn thế kỷ, NXB Trẻ 1986

Trường đào tạo Bộ trưởng, NXB Cầu Vồng 1986

Bò tót, NXB Tổng hợp Tp.HCM 1988

-  ……

Một số tác phẩm do Lê Khánh Trường dịch

Đó là những tác phẩm nổi bật của các nhà văn nổi tiếng nhất trên văn đàn Liên Xô thời ấy như T.S Aitmantôp; Iuri Bônđarép; A.R Belyaev; Boris Pasternak những tác phẩm ông dịch đều thấm đẫm tính nhân văn nhưng phải tranh đấu quyết liệt để vươn tới một cuộc sống nhân bản cho mình và mọi người vì một tương lai tốt đẹp, tươi sáng hơn.

Trong số đó nổi bật nhất là bản dịch Bác sĩ Zhivago trong cuốn Boris Pasternak con người và tác phẩm dày tới 900 trang của NXB Tổng hợp Hồ Chí Minh năm 1988. Tác phẩm kể về cuộc đời bác sĩ Zhivago với 3 mối tình đan xen xẩy ra trong bối cảnh nội chiến sau 1917. Điểm nổi bật của tác phẩm là đi sâu vào phân tích tâm lý nhân vật và thời cuộc khi chủ nghĩa Max được đưa vào Liên Xô và kết cục bi tráng của các nhân vật. Tác phẩm đã để lại trong người đọc sự xót xa nhưng đồng cảm với nhân vật.

Tôi cũng rất thích thú với tác phẩm Trò Chơi, nhân vật chính là đạo diễn điện ảnh Crưmốp, ông là một con người luôn thiếu lòng tự  tin, hay bắt lỗi chính mình và ông thường tìm sức mạnh trong sự tha thứ cho tất cả, ông coi đó là cứu cánh để chống chọi với những kẻ vụ lợi, kẻ ghen ghét, kẻ đạo đức giả chuyên xu nịnh nhưng sẵn sàng tiêu diệt ông vì ông có tài có năng lực hơn chúng. Đúng như G.Ximonôp nhận xét “ Trò chơi … nó chứa đựng biết bao cuộc sống, biết bao vấn đề gay gắt nhưng không thể giải quyết được của sự tồn tại, nó đặt ra biết bao vấn đề với người đọc, với cư dân trên trái đất, một hành tinh đang bị đe doạ”

Ngoài ra ông còn dịch 2 tác phẩm văn học hiện đại Trung Quốc qua bản tiếng Nga đó là Người ơi! Người (NXB Văn nghệ Tp.HCM 1989 và Mã Anh Hoa (NXB tổng hợp Kiên Giang 1989) nhưng dường như không thành công vì độc giả không mấy thích thú, có lẽ vì vậy bước sang thập kỷ 90 ông tích cực học tiếng Trung để có thể dịch từ nguyên bản.

Bước vào thập kỷ 90 ông dịch ít hẳn đi, tôi chưa thấy một tác phẩm văn học nào, ông dịch về danh nhân chính trị (Chu Ân Lai những điều chưa biết trong cách mạng văn hoá, dân kiện quan thời nay) ông còn có thêm mảng dịch y học Trung Hoa như Ẩm thực trị liệu theo y học Trung Hoa, NXB Y học 1988, 1001 câu hỏi trong đời sống người lớn tuổi, NXB Phụ nữ 1996. Đặc biệt, ông có 2 bản dịch về phong thuỷ và chiêm tinh là: Địa lý toàn thư – Lưu Bá Ôn, 4 tập, NXB VHTT 1996 dày tới hơn 1000 trang; Đời người dưới con mắt nhà chiêm tinh, NXB Tổng hợp Đồng Tháp 1990. Ngoài ra ông còn tham gia dịch cuốn Binh pháp Tôn Tử, NXB Cà Mau 1998.

Được biết trong thập kỷ này, ông chuyên tâm tự học tiếng Trung và dịch các tác phẩm văn hóa Trung Quốc khá thành công.

Bước vào những năm đầu thế kỷ 21, đây là những năm cuối đời của ông, sức làm việc của ông thật đáng nể, ta cảm thấy ông hối hả làm việc như phải trả nợ đời vậy, làm việc đến 15-16 tiếng một ngày, ngay khi bệnh nặng ông vẫn miệt mài làm việc. Ông dịch rất nhiều thể loại từ đơn giản đến phức tạp, từ kinh điển đến hiện đại, từ văn học đến văn hóa huyền bí và cả chuyên ngành. Liệt kê ra  thấy kính phục ông vô cùng.

*Về văn học có:

- Ỷ thiên đồ long ký, 8 tập, NXB Văn học 2002

- Thần điêu hiệp lữ, 8 tập, NXB Văn học 2003

- Chàng thanh niên, NXB Trẻ 2006

- Bàn về các nhân vật trong tiểu thuyết của Kim Dung, NXB Hội nhà văn 2003

*Về Y học:

- Trung hoa dưỡng sinh bảo điển, 2 tập, NXB Trẻ 2001

- Giấc ngủ và sức khỏe tình dục, NXB Trẻ 2000

- Dưỡng sinh bốn mùa, NXB Trẻ 2000

- Phương pháp tự chữa bệnh, 3 tập, NXB Thuận Hóa 2002

*Về từ điển:

- Từ điển văn hóa cổ truyền Trung Hoa, NXB VHTT 2001, dày tới 2411 trang.

- Từ điển tục ngũ Hán-Việt, NXB Thế Giới 2002

- Từ điển thành ngữ tục ngữ Hoa Việt, NXB VHTT 2003

Ngoài ra còn có các bản dịch về danh nhân chính trị về Đặng Tiểu Bình (03 cuốn), về PuTin, về nhân vật và sự kiện lịch sử, kỹ-mỹ thuật, triết học, lịch âm dương và cả nền kinh tế…

Tất cả hơn 20 đầu sách với số trang lên tới 15.000 chỉ trong hơn 7 năm cuối đời của ông và trung bình mỗi năm 2000 trang.

 Các tác phẩm Lê Khánh Trường đã dịch, về mặt văn học ta thấy ông luôn tìm đến các tác phẩm văn hóa và văn học có hàm lượng chất xám cao. Ông chú trọng đến các tác phẩm xây dựng nhân cách con người, các nhân vật chính đều có quá trình diễn biến tâm lý phức tạp trong điều kiện môi trường không thuận lợi, đầy trắc trở gai góc, hiểm nguy. Nhân vật chính cần phải có ý chí rèn luyện về nghị lực, về nhân cách, về trình độ kỹ thuật hoặc xã hội để tự hoàn thiện mình mới có thể vượt qua thử thách. Các nhân vật chính đó đều có tấm lòng vị tha, nhân văn, hướng tới chân-thiện-mỹ.

 Một điểm nữa, các tác phẩm ông chọn dịch rất ít đề tài chiến tranh và gần như không có bạo lực đẫm máu, điều đó cho thấy tính nhân văn, yêu thương nhân loại, giống nòi, trân trọng hòa bình của ông.

 Chính bản thân ông cũng là tấm gương đầy nghị lực, hăng say tự học, hoàn thiện bản thân, đam mê lao động. Vì vậy, ông đã để lại cho chúng ta gần 70 tác phẩm đến hơn 33.000 trang mà trong đó không ít những công trình dịch thuật và nghiên cứu đòi hỏi trình độ chuyên môn cao.

 Tháng 9/2006, ông được công nhận kỷ lục gia Việt Nam về “Người dịch nhiều nhất và nhanh nhất Việt Nam”.

Ngày 2/3/2008, ông đã vĩnh biệt chúng ta, vĩnh biệt những độc giả thân yêu  vì bị ung thư phổi tại nhà riêng.

Thương tiếc ông, một dịch giả tài hoa đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp văn học, đặc biệt là văn học Nga. Nhờ ông mà các thế hệ đương thời và hậu thế biết được những tác phẩm kinh điển của văn học Nga qua ngòi bút dịch thuật tài ba của tác gia Lê Khánh Trường. Hơn thế nữa ông còn là  tấm gương sáng ngời về tinh thần tự học, tự rèn dù con đường học tập và gia cảnh riêng nhiều bước gập ghềnh gian lao vất vả. Đọc và chiêm nghiệm về khối lượng các tác phẩm được dịch từ tiếng Nga và tiếng Trung, chúng ta càng thấm thía câu nói “Học, học nữa, học mãi” của Lenin để hoàn thiện bản thân.

PHẠM THẾ CƯỜNG

Các Bài viết khác