NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: phamthecuong@yahoo.com.vn
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

TÍNH GIÁO DỤC TRONG TRUYỆN THIẾU NHI CỦA NHÀ VĂN NGUYỄN QUANG THÂN

( 03-07-2017 - 05:37 AM ) - Lượt xem: 355

Truyện thiếu nhi Nguyễn Quang Thân đã góp phần giáo dục thẩm mĩ cho trẻ. Đọc truyện của ông, các em sẽ có những cảm xúc hướng thiện.

Nhà văn Nguyễn Quang Thân viết hai truyện vừa dành cho trẻ em là Chú bé có tài mở khóa (1983, được giải thưởng Hội Nhà văn năm 1985) và Từ vương quốc những người kiêu ngạo (1987). Trong đó, truyện Chú bé có tài mở khóa là truyện được viết theo kiểu “Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer” của Mark Twain, còn truyện Từ vương quốc những người kiêu ngạo lại có dấu vết của các truyện phiêu lưu, viễn tưởng của Junes Verne, cốt truyện khá đơn giản, diễn tiến theo trình tự thời gian nên rất phù hợp với độc giả nhỏ tuổi.

Cũng giống như những tác phẩm lấy cảm hứng từ lịch sử hay các vấn đề chính trị, xã hội khác, truyện thiếu nhi Nguyễn Quang Thân cung cấp cho người đọc lượng kiến thức rất phong phú của một nhà văn từng trải và lao động nghệ thuật nghiêm túc. Ngoài sự hấp dẫn về tri thức, truyện thiếu nhi của ông còn hấp dẫn bởi giá trị giáo dục sâu sắc.

Nói đến vấn đề giáo dục cho trẻ nhỏ, người ta hình dung ngay đến việc học hỏi, nâng cao trình độ văn hóa giúp con người rèn luyện, trau dồi thêm khả năng thẩm mĩ và sáng tạo, từ đó góp phần hình thành, củng cố, thay đổi thế giới quan của trẻ.

1. Truyện thiếu nhi của Nguyễn Quang Thân giáo dục thẩm mĩ

Nói đến thẩm mĩ, người ta nói đến cái đẹp. Nhưng nói đến giá trị thẩm mĩ, người ta không thể không nhắc đến các phạm trù thẩm mĩ khác như: cái bi, cái hài, cái cao cả, cái thấp hèn, cái xấu,…

Vậy giáo dục thẩm mĩ chính là quá trình bồi dưỡng các cảm xúc thẩm mĩ, thị hiếu thẩm mĩ, lí tưởng thẩm mĩ. Qua đó, tác phẩm văn học hướng con người đến những điều tốt đẹp theo quan niệm thẩm mĩ riêng của thời đại và những quan niệm thẩm mĩ đã trở thành phổ quát.

Truyện thiếu nhi Nguyễn Quang Thân đã góp phần giáo dục thẩm mĩ cho trẻ. Đọc truyện của ông, các em sẽ có những cảm xúc hướng thiện.

Truyện Chú bé có tài mở khóa xoay quanh hai cuộc phiêu lưu của hai cậu bé: Nam Quỷnh và Hùng Lé. Nam vốn không có biệt danh, cái biệt danh Quỷnh là do Hùng đặt trong lần đầu gặp Nam, còn Hùng vì hơi lé nên có biệt danh ấy. Trong truyện, hình tượng nhân vật Nam, Hùng đã khơi gợi trong lòng trẻ những cảm xúc tích cực như tình yêu gia đình tha thiết, khát vọng tự do, tháo cũi xổ lồng, vượt lên trên nghịch cảnh, hướng tới cuộc sống mới tốt đẹp với lòng vị tha.

Cậu bé Hùng, dù từng phẫn uất do bị dượng đối xử không tốt nhưng cậu vẫn giữ lòng kính trọng, hiểu, thông cảm, bỏ qua những đau đớn về thể xác lẫn tinh thần mà ông đem lại. Cậu đã vỡ lẽ ra rằng: “Bố tao đánh tao như đòn thù vì bố tao vất vả mà tao thì hư quá chứ đâu phải thù ghét gì tao” [1, tr.62]. Phải lăn lộn, bị “nhúng chàm” khi nhẹ dạ theo băng đảng của Sáu Xồm, dù ý thức rằng “cùng một hội”, chú bé vẫn gìn giữ lương tâm trong sáng, biết đánh giá hành động đúng sai và cố gắng sai ít nhất có thể.

Cậu cũng như Nam, từ trong sâu thẳm, Hùng luôn là những đứa con ngoan, hiếu thảo. Nếu lòng hiếu thảo của Nam thể hiện ở việc lo lắng rằng ai là người nấu cơm cho mẹ ăn, em sẽ dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, ngăn nắp để tạo niềm vui cho bố thì lòng hiếu thảo của Hùng thể hiện ở chỗ dù Sáu Xồm vẽ ra cảnh tượng sung sướng ở Hồng Kông nhưng em từ chối đi vì sợ sẽ không còn nhìn thấy bố mẹ nữa, vì thương người bố “đen thủi đen thui như khúc gỗ cháy, làm quần quật suốt ngày” [1, tr.62] và người mẹ tội nghiệp “già đi vì thương nhớ” [1, tr.63] con, thương con đến độ gọi mê tên con trong giấc ngủ nặng nề. Đọc những chi tiết này, trẻ sẽ nhận thức được rằng, để mình không bị đòn, để cha mẹ vui lòng, không còn con đường nào khác là hãy ép mình vào khuôn khổ một chút, suy nghĩ cho cha mẹ nhiều hơn là phản ứng theo hướng tiêu cực, bản năng, để rồi phản ứng đó đem lại cho mình một cuộc sống gian khổ, tha hóa và làm cho cha mẹ đau buồn vì mình.

Ngoài ra, những suy nghĩ, hành động của Nam, của Hùng còn góp phần hướng trẻ đến suy nghĩ tích cực như không đầu hàng trước nghịch cảnh, phải vượt lên trên nghịch cảnh, chính nghịch cảnh đã tôi rèn bản lĩnh cho trẻ, giúp trẻ trưởng thành hơn. Cậu bé Nam non nớt, được bao bọc kĩ lưỡng bởi những tình cảm tốt đẹp đến độ sức đề kháng của cậu với cái xấu, cái ác rất yếu ớt. Cậu tin người, tin ở biểu hiện bề ngoài tử tế của con người một cách vô điều kiện. Nhưng chỉ hai ngày sau khi trải đời, cậu đã chín chắn hẳn như lời chú Miên nhận xét về Nam: “Mới hai ngày mà trông cháu chẳng còn chút gì là cậu bé nhà quê nữa. Cháu lớn lên nhiều quá”. Chất quê ở đây chính là sự thật thà, ngây thơ, trong sáng đến mức không nghi ngờ cho bất kì ai. Còn nói Nam “lớn lên” là bởi vì em đã chín chắn hơi, trưởng thành hơn, biết phân biệt đúng sai, thật giả. Chẳng phải sai lầm cũng có đem lại nhiều điều tốt đẹp đó sao?

Hình ảnh các chú bộ đội, công an như chú Miên, chú Quảng… lại khơi gợi trong các em mong muốn bảo vệ đất nước, bảo vệ nhân dân, bảo vệ chính nghĩa một cách đầy trách nhiệm.

Ngược lại, các nhân vật như Sáu Xồm, Cóc Vàng…lại khiến các em căm ghét. Từ trong sâu thẳm, các em sẽ nhận ra rằng đó là những người xấu, đáng bị chê trách, tránh xa.

Trong truyện Từ vương quốc những người kiêu ngạo cũng đem đến cho trẻ những cảm xúc thẩm mĩ tích cực như biết yêu thương gia đình, yêu cuộc sống, nhận thức tác hại của tính kiêu ngạo đồng thời phê phán thói xấu này.

Việc xây dựng hai tuyến nhân vật với những đặc điểm phẩm chất, đạo đức rõ rệt như vậy là đặc điểm thẩm mĩ của văn học thiếu nhi. Đối với các em, nhân vật phải thiện - ác rõ ràng, phải - trái phân minh. Điều đó giúp giáo dục thẩm mĩ cho các em.

2. Truyện thiếu nhi Nguyễn Quang thân bồi dưỡng tâm hồn, niềm tin của trẻ.

Một trong những đặc điểm của văn học là giáo dục con người bằng cách tự giáo dục để con người hướng đến những tình cảm nền tảng tốt đẹp. Cái đẹp trong đạo đức ấy được khơi gợi từ chính quan điểm về đạo đức của tác giả, được tác giả thể hiện qua nhân vật của mình, đặc biệt là qua các nhân vật điển hình, qua các phát ngôn trực tiếp trong tác phẩm. Những tác phẩm văn học có giá trị giáo dục cao luôn nhen lên trong lòng độc giả những cảm xúc mãnh liệt, để độc giả rèn luyện thêm, mở rộng thêm biên độ cảm xúc, để biết yêu, biết ghét, biết buồn, biết thương, biết giận, biết khinh bỉ, biết vượt lên trên những cái tầm thường, giả dối… Ngoài ra, văn học nói chung, văn học thiếu nhi nói riêng luôn bày tỏ khát vọng, niềm tin vào phẩm chất tốt đẹp của con người, vào thắng lợi của cái thiện và niềm tin vào sự phát triển của cuộc sống…

Trong truyện Chú bé có tài mở khóa, hai cậu bé luôn cố gắng để hoàn thiện nhân cách của mình, đặc biệt là Hùng. Qua nhân vật này, trẻ biết trân trọng giá trị của gia đình hơn, biết yêu kính cha mẹ hơn, biết cẩn trọng trước những quyết định của bản thân hơn. Người đọc nhận thấy những rung động tinh tế của Hùng khi mở những con búp bê lật đật ra. Những con búp bê to nhỏ bao bọc lẫn nhau, chú gọi con lớn là con chị, con nhỏ là con em. Chị ở ngoài nên có vẻ “là một cô gái có vẻ tần tảo, lam lũ và đảm đang nhất bọn. Bởi vì cô chị ở ngoài, chị phải chịu nắng gió, va chạm, sây sát” [1, tr.74]. Cậu đặc biệt xúc động khi đọc được lời nhắn gửi trong con lật đật bé nhất và nhận ra mình không thể chà đạp lên những tình cảm thiêng liêng, những ước muốn cao đẹp, vì vậy, việc cậu trân trọng con búp bê đã phản ánh sự trân trọng của cậu với những tình cảm thanh cao ấy.

 Đặc biệt, khi hoàn cảnh đẩy đưa, các em biết giữ gìn phẩm chất tốt đẹp của bản thân, cố gắng để không bị tha hóa hoàn toàn và tìm cách vươn lên trên nghịch cảnh. Bằng hành động ném chùm chìa khóa vạn năng, chùm chìa khóa khẳng định tài năng của Hùng trong chốn giang hồ phiêu bạt, em đã rứt bỏ mình khỏi thế giới tội lỗi. Hơn nữa, khi đã biết mình mắc sai lầm, em còn quyết tâm sửa chữa sai lầm bằng cách giúp đỡ các chiến sĩ công an phá tan băng đảng Cóc Vàng.

Truyện Chú bé có tài mở khóa có hai cuộc phiêu lưu: một của Nam ở đầu truyện, một của Hùng ở cuối truyện, trong đó, cuộc phiêu lưu của Hùng để lại dấu ấn sâu đậm hơn, nhiều cảm xúc hơn. Gian khổ tôi rèn cảm xúc cho cậu. Cậu khinh bỉ hành vi ăn trộm ăn cướp đồng tiền xương máu của người dân lao động nghèo, cậu khinh thường hành vi buôn bán bất hợp pháp của “cha nuôi”, “mẹ nuôi”. Cậu không muốn hợp tác nhưng vẫn khôn khéo ứng xử để bọn chúng không phát hiện, chú thành cánh tay phải cho các chú công an phá án…

Cũng qua hành trình phiêu lưu đầy bất trắc mà tình bạn nảy sinh và trở nên thắm thiết giữa Nam và Hùng dù ban đầu nó được xây dựng trên nền tảng của sự dối trá. Hành động sẵn sàng đối diện với nguy hiểm để cứu bạn của Nam khi thấy Hùng bị truy đuổi và quyết định giải thoát Nam của Hùng đã giúp các em xóa bỏ sự nghi ngờ. Quả thật đó là tình bạn quá đẹp, tình bạn của những đứa trẻ sẵn sàng “hi sinh thân mình vì bạn hữu”.

Truyện cũng góp phần xây dựng niềm tin cho các em vào những người bảo vệ sự bình an cho đất nước. Những năm 80 của thế kỉ trước là những năm đất nước ta chìm trong rối ren vì trộm cướp hoành hành, tình trạng vượt biên trái phép diễn ra ở các cửa biển. Cái xấu, cái ác bủa vây những em nhỏ nhanh nhẹn, yêu cuộc sống tự do, phóng khoáng, chúng dẫn dắt các em bước vào con đường tội lỗi bởi sự nhẹ dạ cả tin và hình ảnh những đứa trẻ luôn làm những con người lương thiện tin tưởng. Chúng chuộc lợi từ hình hài cần che chở của các em, chúng chuộc lợi từ lòng yêu thương sẵn có trong mỗi con người. Nhưng nhờ những con người âm thầm hi sinh (thậm chí hi sinh cả mạng sống của mình như bố đẻ của Hùng), sống cống hiến, sống trách nhiệm, những rối ren ấy dần được khắc phục. Người lớn là tấm gương cho trẻ nhỏ, chính những tấm gương ấy soi đường, các em có cách sống đúng đắn hơn, tin tưởng hơn. Nhờ các chú như chú Miên, chú Quảng, cuộc đời của các em trở nên tươi đẹp hơn, ý nghĩa hơn.

Trong truyện Từ vương quốc những người kiêu ngạo, cậu bé Đức đã trải qua một cuộc phiêu lưu kì lạ: trở thành quốc vương của vương quốc những người kiêu ngạo. Motif giấc mơ đánh thức lương tri là motif thường thấy trong nhiều truyện phiêu lưu kì ảo đã được Nguyễn Quang Thân sử dụng hiệu quả để trẻ rút ra các bài học luân lí.

Đây là một truyện thể hiện những suy ngẫm về nhân sinh. Chẳng hạn, viết về thói kiêu ngạo, ông viết “Khiêm tốn là một niềm nhớ tiếc sâu xa trong lòng những người dân vương quốc, cả hai từ “khiêm tốn” cũng không còn có trong từ điển” [2, tr.24], “Nếu tất cả mọi người đều cho mình là người thông minh nhất thì không còn ai thông minh nữa” [2, tr.34], “lòng hận thù đố kị do kiêu ngạo gây ra” [2, tr.34], mà “kiêu ngạo là một bệnh hay tái phát” [2, tr.44]; “một thứ vũ khí không ai nhìn thấy, không ai sờ mó được mà có sức mạnh hủy hoại mọi thứ vô song, đó là sự dối trá” [2, tr.39]. Viết về nguyên nhân của sự bất hạnh chính là do bản thân ta suy nghĩ, ứng xử chưa đúng đắn; hay nói về lời khen, ông viết: “Lời khen của những người có uy tín nếu không đúng, còn tệ hơn là những thứ thuốc độc làm chết người” [2, tr.7] và muốn chơi xỏ ái thì cứ “khen đại đi” [2, tr.58]. Tác giả luôn có ý thức tương tác với bạn đọc nhỏ tuổi, thậm chí, ông còn viết những câu văn mang giọng dặn dò rất tình cảm như: “Hãy thận trọng với những ý nghĩ lạ trong đầu, dù nó xấu hay tốt, các bạn nhỏ thân yêu ạ!” [2, tr.9] và cách để có được sự yêu mến của người khác chính là “tình thương yêu và kính trọng con người” [2, tr52]..

Ông dành nhiều câu để bàn về khái niệm người tài. Người tài là những người dành khả năng của mình “để giúp đỡ đất nước và đồng bào của họ, tham gia vào sự phát triển và tiến bộ của loài người” [2, tr.40]. Những lời dặn dò ấy sẽ thấm sâu vào trái tim, bồi đắp thêm nhận thức, tình cảm, từ đó, các em hoàn thiện nhân cách của mình.

Kết thúc giấc mơ của Đức thật có hậu. Qua cuộc phiêu lưu, em nhận ra mình yêu cha mẹ, yêu cuộc sống ra sao. Đó cũng là thông điệp cho các bạn nhỏ.

Tóm lại, truyện thiếu nhi của Nguyễn Quang Thân có tính giáo dục rất cao, rất phù hợp với các em nhỏ.

Người đọc thấy hình ảnh các truyện phiêu lưu, viễn tưởng nổi tiếng trên thế giới như Jules Verne, Mark Twain…trong truyện thiếu nhi Nguyễn Quang Thân. Sự đồng điệu ấy làm cho tác phẩm của ông càng được yêu mến.

 HÀ THỊ THU PHƯƠNG

-----------------------------------------------------

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Quang Thân (2013), Chú bé có tài mở khóa, Nxb Văn hóa – Văn nghệ Tp.HCM.

2. Nguyễn Quang Thân (2013), Từ vương quốc những người kiêu ngạo, Nxb Văn hóa – Văn nghệ Tp. HCM.

Các Bài viết khác