NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: phamthecuong@yahoo.com.vn
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

CHÚT SUY NGHĨ VỀ JULES VERNE VÀ “HAI VẠN DẶM DƯỚI ĐÁY BIỂN”

( 23-02-2014 - 11:28 AM ) - Lượt xem: 2139

Tác phẩm đầu tiên đưa tôi đến gần Jules vào năm tôi hai mươi tuổi đó là Hai vạn dặm dưới đáy biển - một trong những chuyến phiêu lưu kì thú, mở ra những tầm tri thức mới về khoa học cũng như về thế giới đại dương. Đọc Hai vạn dặm dưới đáy biển lần đầu, người ta như bị cuốn vào những mơ mộng nguyên sơ của một đứa trẻ trước những điều kì lạ, bí ẩn và mê hoặc trong một thế giới khác tận sâu trong lòng đại dương mà con người chưa thể khám phá hết

Khác với hầu hết chúng bạn của mình, tuổi thơ tôi không gắn liền với những hành trình trong các tác phẩm của nhà văn Jules Verne. Tác phẩm đầu tiên đưa tôi đến gần Jules vào năm tôi hai mươi tuổi đó là  Hai vạn dặm dưới đáy biển - một trong những chuyến phiêu lưu kì thú, mở ra những tầm tri thức mới về khoa học cũng như về thế giới đại dương. Đọc Hai vạn dặm dưới đáy biển lần đầu, người ta như bị cuốn vào những mơ mộng nguyên sơ của một đứa trẻ trước những điều kì lạ, bí ẩn và mê hoặc trong một thế giới khác tận sâu trong lòng đại dương mà con người chưa thể khám phá hết. Một thế giới ngầm với con tàu Nautilus kì diệu, với những cuộc phiêu lưu và kho báu, chiến đấu với quái vật, chinh phục những miền đất lạ…Dựa trên những kiến thức tìm tòi và tích lũy được, Jules đã cho trí tưởng tượng của mình bay xa hơn, vượt ra khỏi những rào cản của kiến thức khoa học đương thời, hướng đến một nền khoa học tiên tiến trong tương lai. Hơn thế, khi đọc Hai vạn dặm dưới đáy biển tôi thấy mình như lạc giữa một mê cung bí ẩn của thời gian. Nói như vậy không có nghĩa là tác giả đã sử dụng nghệ thuật thời gian đa tuyến như trong các tác phẩm viễn tưởng khác. Thời gian trong tác phẩm được nhà văn viết rất rõ ràng, cụ thể như một quyển nhật kí, thế nhưng chính nội dung và nhân vật đã tạo cho tôi cảm giác bị vây bủa bởi mạng lưới không gian ba chiều. Trong cuộc phiêu lưu ấy, tôi thấy mình như đang xoay trên trục thời gian, có quá khứ, hiện tại và tương lai đan xen vào nhau.

Xét về mặt nội dung, nếu như lấy năm 1870, thời điểm mà tác phẩm ra đời làm cột mốc cho hiện tại, ta thấy rằng mọi thứ đều diễn ra đúng như trình tự thời gian của nó về ngày tháng, đó là một câu chuyện xảy ra trong thời điểm hiện tại và được giáo sư Aronnax kể lại. Thế nhưng, ở thời điểm hiện tại ấy lại diễn ra một cuộc phiêu lưu mà tôi tạm gọi là cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Nemo. Đến đây, đã thấy quá khứ hiện ra, cái mà tôi gọi là quá khứ đó thật ra chính là dáng dấp của sử thi Odyssey huyền thoại. Sử thi Odyssey kể về hành trình trở về xứ sở của đoàn quân Hy Lạp sau chiến thắng thành Troy. Anh hùng Uy-lit-xơ cùng với đoàn dũng sĩ của mình đã phải vượt qua một chặng đường dài dằng dặc trên biển mênh mông để trở về quê hương. Trên đường đi họ đã gặp bão lớn, đã phải chiến đấu với những tên khổng lồ, những mụ phù thủy, chống lại những cám dỗ…một lòng hướng về quê hương. Đó chính là điểm tương đồng để có thể ví Hai vạn dặm dưới đáy biển như sử thi viết về người anh hùng. Hai vạn dặm dưới đáy biển cũng là một hành trình trên biển, cũng có những khó khăn, thử thách và những chiến công. Thế nhưng đó cũng chỉ là một phép so sánh khập khiểng, bởi lẽ vẫn còn nhiều nét khác biệt giữa tác phẩm này và sử thi Odyssey. Trong Odyssey đoàn người ấy bắt đầu hành trình trong chiến thắng, đó là sự trở về nơi họ đã sinh ra, về với những người thân yêu. Còn ở Hai vạn dặm dưới đáy biển, hành trình được bắt đầu từ sự thất bại, sự thất bại của một con người tài năng bị xã hội ruồng bỏ, là một cuộc trốn chạy khỏi mặt đất - nơi họ đã sinh ra, là một sự mất mát người thân. Nếu tình yêu thương là sức mạnh cho những anh hùng trong sử thi Odyssey vượt qua mọi khó khăn thì thù hận lại là động lực để thuyền trưởng Nemo đối mặt với thử thách. Nếu khát vọng trở về trong Odyssey cao bao nhiêu thì khát vọng tự do trong Hai vạn dặm dưới đáy biển cũng cao bấy nhiêu. Chính những điểm khác biệt ấy lại đưa tôi về hiện tại, đó là thực tại mà người tài năng đã không còn là những anh hùng và tự do lại được hiểu là thoát ly xã hội. Quá khứ và hiện tại là thế, vậy còn tương lai thì sao? Như đã nói, khi tôi lấy năm 1870 làm mốc hiện tại thì tương lai chính là những gì diễn ra sau đó. Tương lai nằm ở những phát minh tầm cỡ của thuyền trưởng Nemo: một chiếc tàu ngầm chạy bằng điện, những kiến thức mới mẻ về đại dương…Jules đã mang tương lai vào chính tác phẩm của mình để mai sau người ta biết đến ông như một nhà tiên tri đại tài - những phát minh bằng ngòi bút của ông đã được hiện thực hóa. Bằng chứng là nếu không tính đến các chi tiết xa xỉ thì con tàu của ngài Nemo ngày ấy không khác mấy so với những mẫu tàu ngầm hiện đại ngày nay như chiếc Circa-1964 chở được 3 hành khách, cũng sử dụng nguồn pin điện như Nautilus.

    Nhưng hơn cả, con người vẫn luôn là đối tượng của các phạm trù, trong đó có thời gian. Vậy thì không chỉ dừng lại ở việc xem xét nội dung, mà tôi còn tìm thấy sự đan xen ấy trong chính những nhân vật của Jules, mà điển hình nhất là thuyền trưởng Nemo. Nếu bạn cần tìm một tên sát nhân có lòng nhân ái, một người yêu tự do và công bằng nhưng lại đối đầu với nhân loại, hay nói cách khác là một anh hùng trong vai phản diện, tôi có thể giới thiệu cho bạn thuyền trưởng Nemo. Có thể nói, nhân vật thuyền trưởng Nemo là một sáng tạo thành công và độc đáo của Jules Verne. Thực tế, Nemo đã át đi cả ba nhân vật chính là giáo sư Aronnax, Conseil và Ned Land. Nemo là một nhân vật không hẳn là chính diện mà cũng không phải phản diện, một dạng đứng giữa anh hùng và tội phạm. Ở con người ấy hội tụ cả những yếu tố của ba con người trong ba thời điểm khác nhau. Nếu ở quá khứ, tức là nếu đặt Nemo vào dòng chảy của sử thi thì Nemo là một anh hùng. Theo tiếng Latin, Nemo là “no men” (hay “no one”, “no body”) có nghĩa là “không ai cả”, điều này gợi cho chúng ta nhớ về chuyện người anh hùng Odissey đánh bại quái vật khổng lồ một mắt Cyclops trong sử thi. Và cũng không phải là quá phô trương khi Jules đặt cho nhân vật của mình một cái tên như thế, vì chính Nemo đã chứa đựng tất cả những yếu tố có thể đủ để người ta phải thán phục và ngưỡng mộ như một anh hùng. Trong con người này có một lòng kiêu hãnh mà không ai xâm phạm nổi, nó khiến người ta thích thú, ngưỡng mộ, nể phục và đôi chút sợ hãi: “con người này dũng cảm đến mức liều lĩnh!”. Có lẽ Nemo ẩn chứa cái vĩ đại của một anh hùng, tầm vóc lớn lao quá sức của một con người mà ta tưởng tượng. Điều này thể hiện ở những tham vọng chinh phục thiên nhiên của Nemo “Cái gì người khác chưa làm được thì tôi sẽ làm được!” . Và đó không chỉ là những lời nói suông. Ta được thấy Nemo dạo chơi dưới đáy biển, đi săn cá mập, chiến đấu với bạch tuộc khổng lồ, đến những vùng biển sâu và tối tăm nhất mà con người chưa từng đi đến, hơn thế nữa là chinh phục cực Nam của Địa cầu. Trong cõi vô thức mênh mông, bản năng con người đưa ta hướng về quyền lực, về tính dục, về cái sống và về cái chết. Nỗi khát khao về quyền lực có trong bất cứ ai, nhưng chỉ có những cá nhân vượt trội nhất mới nắm bắt được. Thuyền trưởng Nemo thoát li khỏi xã hội loài người, nhưng bản chất con người trong ông ta cũng không thể thay đổi. Tại mặt đất kia, nơi mà cái hào sảng của một cá nhân không thể bức ra thì tại biển khơi, nơi mà Nemo “trở về” và chiếm lĩnh, quyền lực của con người này không gì có thể ngăn cản được. Đến mức mà không ít lần vị giáo sư Arronax phải thốt lên: “Ông ta không còn là người thường, mà là kẻ ngự trị sóng nước, là thần biển!”.

 Nhưng khác với anh hùng thời quá khứ, khác với sử thi, Nemo không thật sự mang dáng dấp của thần linh mà là một người thường, con người của hiện tại với những diễn biến tâm lý vô cùng phức tạp.  Ông có một sự bí ẩn khó hiểu và cả một thân thế mù mờ. Khi ông đánh đắm con tàu, khi ông bật khóc, những cuộc nói chuyện và cả hành động của ông toát lên một vẻ kì bí khó hiểu. Ông cũng thay đổi, từ chỗ lạnh lùng đến cởi mở, rồi lại khép mình lại. Ông cứu người mà cũng giết người, nói ông là anh hùng cũng được mà gọi là kẻ xấu cũng không sai. Phần tối trong con người Nemo được biểu hiện rõ nhất trong chương 45 của truyện. Một cảm giác kinh hoàng mà nhân vật gây ra không chỉ cho các “vị khách” trên con tàu mà ngay cả người đọc cũng cảm thấy như bị sốc trước sự trả thù tàn bạo này. Một anh hùng với sự trả thù tàn bạo hay một kẻ ác có lương tâm. Đây là một nhân vật rất ấn tượng mà đến những dòng cuối cùng của truyện, người đọc vẫn phải day dứt một thời gian dài “Cuối cùng con người ấy đáng căm ghét hay đáng khâm phục? Con người ấy là nạn nhân hay đao phủ?”.

Và ở khoảng thời gian xa hơn, Nemo là một con người của tương lai. Ông ta là một nhà khoa học, một tài năng lớn. Nemo có thể làm chủ cả một vùng đại dương với phát minh vĩ đại của mình. Đó là một phát minh đi trước so với thời đại trên mặt đất - một chiếc tàu ngầm chạy bằng điện. Những kiến thức về đại dương mà ông nghiên cứu được vượt xa rất nhiều so với những tài liệu nghiên cứu của các nhà khoa học trên mặt đất. Nemo thật sự là một nhà khoa học có tâm huyết, ông lưu trữ cẩn thận những gì nghiên cứu được, luôn tìm tòi, khám phá và sáng tạo, những phát minh của Nemo đã khiến cho giáo sư Arronax - một nhà khoa học đương thời phải đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác bởi nó đã vượt qua giới hạn thời gian hiện tại. Và Nemo kết luận: “Cần những con người mới chứ cần gì những lục địa mới!”. Con người mới - con người của tương lai.

Khép lại Hai vạn dặm dưới đáy biển, tôi vẫn như đang lạc trong mê cung thời gian ấy, chưa thể tìm thấy lối ra. Đó phải chăng chính là điều khiến cho người ta nhớ mãi về Jules, về Hai vạn dặm dưới đáy biển? Một câu hỏi xin mạng phép bỏ lửng cho những ai yêu mến Jules Verne và các tác phẩm của ông tìm câu trả lời

Tp.HCM, ngày giáp Tết Giáp Ngọ

PHAN NGỌC ÁNH

Các Bài viết khác