NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: phamthecuong@yahoo.com.vn
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

CẢM HỨNG THẦN TIÊN TRONG THƠ HÀN MẶC TỬ

( 07-09-2013 - 09:38 PM ) - Lượt xem: 836

Hàn Mặc Tử là một hiện tượng hiếm có, khá độc đáo, tài hoa, say đắm, cuồng si nhuốm màu sắc liêu trai trong thơ, đầy bất hạnh trong cuộc đời nhưng là một trong những nhà thơ có sức sáng tạo mãnh liệt nhất của phong trào thơ mới. Với cuộc đời ngắn ngủi 28 năm, ông đã để lại cho đời những bài thơ đặc sắc viết về thiên nhiên, đất nước và con người...

 

      

CẢM HỨNG THẦN TIÊN

TRONG THƠ HÀN MẶC TỬ

 

NGUYỄN THUỴ KHA

 

Nhìn vào cách cụ thân sinh Hàn Mặc Tử đặt tên cho 6 người con: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí (là Hàn Mặc Tử), Tín, Hiếu, đủ thấy dù cụ đã theo học Tiểu chủng Viện từ nhỏ, thì Nho giáo vẫn ăn sâu trong tâm thức, trong cách giáo dục con cái. Bởi vậy, việc Hàn Mặc Tử bắt đầu với thơ ca bằng thơ Đường luật, dường như đó là điều đương nhiên. Đường luật của Hàn Mặc Tử (khi ấy vẫn lấy bút danh là Phong Trần, rồi Lệ Thanh) với ba bài Đêm không ngủ, Chùa hoangGái ở chùa đã được in trên Phụ nữ Tân văn và Lời Thăm (do Bùi Tuân chủ bút), đã được giải thơ của thi xã Mộng Du và được chủ nhân thi xã là cụ Phan Bội Châu đề cao. Cũng vì gặp gỡ cụ Phan mà Hàn Mặc Tử bị xóa tên đi du học Pháp. Nhưng nếu không gặp cụ Phan và được đi du học Pháp, chắc chắn lịch sử thơ ca Việt Nam hiện đại không có tên Hàn Mặc Tử vang danh, khiến ai ai cũng yêu quý.

 

Không biết có phải do lần tắm biển Quy Nhơn xuýt chết đuối vì ra quá xa bờ hay không mà Đường luật đã phai nhạt dần trong Hàn Mặc Tử như một kỷ niệm cứ thoáng hiện lên thì lại bị những con sóng biển dữ dội như văn minh phương Tây trào lên, lướt qua. Những xê dịch theo gia đình đã giúp cho Hàn Mặc Tử “đi thực tế” nhiều hơn, thấm thía cảnh đời hơn. Và Gái quê đã ra đời với lời tựa của Phạm Văn Ký. Dù lấy tên là Gái quê nhưng Hàn Mặc Tử đã gởi vào đấy không phải cái vẻ mơ màng, thanh sạch như mối tình hằng quen trong khung cảnh vườn tre, đồi thông. Gái quê ẩn chứa một khát vọng của một thứ tình nồng nàn, lơi lả, rạo rực. Nó vừa vang vọng ca dao, vừa phảng phất hơi thơ Hồ Xuân Hương, vừa mờ đắm cái nhìn của Bô-đờ-le. Gái quê còn chịu tác động mạnh mẽ của phong trào “Thơ mới”, cho dù Đàn nguyệtLệ Thanh thi tập được Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu tán thưởng, cho dù vẫn lấy bút danh Hàn Mặc Tử như giữ lại chút tình với Đường thi của “nhà thơ nghèo nàn”, của “tao nhân mặc khách”, của “đệ tử Mặc Dịch”. Ở Gái quê, có cảm giác Hàn Mặc Tử đã đọc rất kỹ Tống biệt của Tàn Đà và Tiếng sáo thiên thai của Thế Lữ. Cảm hứng thần tiên ở nhà thơ cuối cùng của thơ cũ (Tản Đà) và nhà thơ khởi sự thơ mới (Thế Lữ) đều chung nhau một chốn Thiên thai xa xăm trên thăm thẳm trời xanh, tuy Thế Lữ mới hơn Tản Đà mặc dù dùng thể thơ lục bát:

 

Mây hồng ngừng lại sau đèo

Mình cây nhuộm nắng bóng chiều không đi

Trời cao xanh ngắt ô kìa

Hai con hạc trắng bay về Bồng lai

Theo chim tiếng sáo lên khơi

Lại theo dòng suối bên người Tiên Nga

 

Một nhìn nhận của Đạo Lão tin rằng Thần Tiên là có thực, đã nảy mầm trong thơ Tản Đà, trong thơ Thế Lữ. Nhưng cách “bay lên” của họ là thoát tục, rời khỏi chốn phàm trần. Trong Gái quê, Hàn Mặc Tử chọn một cách bay khác, “bay trong tâm tưởng” giữa sự thực đời thường. Cách bay đó hình như bắt đầu từ xứ sở Đà Lạt mộng mơ. Những cái hồ gợi về thơ La-mác-tin. Những ngọn đồi nhấp nhô, những con dốc ẩn hiện như gợi về nhịp điệu Bô-đờ-le. Hàn Mặc Tử quá hiểu vị chủ soái tượng trưng này. Nhưng làm sao rời bỏ nổi Lý Bạch, Tô Đông Pha … Những quyến rũ trong kiến trúc Đường thi thật bền vững và thật có sức mạnh. Song đúng là nơi đây, tìm được một cảm hứng khác thường là điều có thể. Đó là chuyến “bay trong tâm tưởng”:

 

Đây phút thiêng liêng đã khởi đầu

Trời mơ trong cảnh thực huyền mơ

Trăng sao đắm đuối trong sương nhạt

Như đón từ xa một ý thơ

 

Ai hãy làm thinh chớ nói nhiều

Để nghe dưới đáy nước hồ reo

Để nghe tơ liễu run trong gió

Và để xem trời giải nghĩa yêu

 

Hàng thông lấp loáng đứng trong im

Cành lá in như đã lặng chìm

Hực thực làm sao phân biệt được

Sông Ngân Hà nổi giữa màn đêm

 

Cả trời say nhuộm một màu trăng

Và cả lòng tôi chẳng nói rằng

Không một tiếng gì nghe động chạm

Dẫu là tiếng vỡ của sao băng

(bài thơ Đà Lạt trăng mờ)

 

Đã khác rồi cái thể năm chữ bảy chữ tám câu hay bốn câu. Đã khác rồi cái sự khởi, thừa, chuyển, hợp. Đã khác rồi cái đối ngẫu bó buộc ở các liên câu. Ở Đà Lạt, cái giác quan vừa được mở ra tinh tường hơn, vừa có vẻ u mê hơn. Câu thơ ở đây đã thoát khỏi bó buộc của bằng trắc, của từ, ý, tứ của câu. Bài thơ như được xây bằng bốn trụ của tứ tuyệt, nhưng đã được “mới hóa”, đã “bay trong tâm tưởng”.

 

Cảm hứng thần tiên trong thơ Hàn Mặc Tử tràn trề trong Chơi giữa mùa trăng: “Vây chúng tôi bằng ánh sáng, bằng huyền diệu, chưa đủ, Ngưu Lang và Chức Nữ, chúa của đêm trung thư còn sai gió thu mang lại gần chúng tôi một thứ mùi gì ngào ngạt như mùi băng phiến; trong ấy biết đâu lại không phảng phất những tiếng kêu rên của thương nhớ xa xưa … Ở thượng tầng không khí, sông Ngân Hà trinh bạch đương đắm chìm các ngôi sao đi lạc đường … Đây có phải là nước Nhược non Bồng, động phủ thần tiên ngày xưa còn sót lại? Nhìn xuống cát cố tìm dấu tích gì lưu lại vết chân của Đào Nguyên Tiên nữ … Những phút sáng láng như hôm nay, soi sáng linh hồn tôi, và giải thoát cái “ta” trong tôi ra khỏi nơi giam cầm của xác thịt … muốn bay thẳng lên trời để tìm ánh sáng muôn năm …”.

Cảm hứng thần tiên trong thơ Hàn Mặc Tử lai láng qua những cung bậc tình yêu. Trong tình đầu đơn phương với Hoàng Cúc, cảm hứng ấy bàng bạc mơ màng:

 

Mơ khách đường xa khách đường xa

Áo em trắng quá nhìn không ra

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh

Ai biết tình ai có đậm đà

 

Với Mộng Cầm, cảm hứng thần tiên đã bay lên chất ngất. Mộng Cầm đã lôi được Hàn Mặc Tử ra khỏi Sài Gòn hoa lệ. Mộng Cầm đã biến con đường Sài Gòn ra Phan Thiết thành chiều thứ tư của không gian – chiều tâm linh. Phan Thiết với Hàn Mặc Tử như chốn thiên thai thoát tục. Lầu Ông Hoàng, cù lao Mũi Né đẹp khác nào Đào Nguyên:

 

Ồ! Đừng có ngợp, mời anh hãy bước

Qua nơi đây là cách biệt trần gian

Đây bát ngát và thơm như sữa lúa

Mùi tô hạp quện trong tơ trăng lụa

Đây bài thơ không tiếng của đêm tơ

Của hồn thơ đi lạc ở trong mơ

 

Mộng Cầm hóa thành tiên nữ trong đời thực:

Nàng bước tới như sông trăng chảy ngọc

Như nắng thơm hớp đặc cả nguồn hương

Dáng tầm xuân uốn trong tranh Tố Nữ

Ồ! Tiên nương nay lại ghé nơi đây

Suối tóc mát nhúng trong vùng mộng tuyết …           

 

Là nàng tiên hiện ra giữa cù lao Mũi Né:

Mặt trời mai ấy đỏ ong

Nàng tiên hóng mát trên hòn cù lao

Mùi xiêm thơm tựa sen ngào

Áo xiêm: nhuộm nắng hồng hào chưa khô

Bỗng trong im lặng như tờ

Hương gì ngan ngát giả đò say sưa

Nơi đây mây gió chán chường

Ý gì tiên nữ đo lường tình tôi

 

Cảm hứng thần tiên còn bay đến tột cùng khi Hàn Mặc Tử chia tay với Mộng Cầm và cùng là lúc Hoàng Cúc rời khỏi Quy Nhơn. Hàn Mặc Tử viết thành tuyệt bút về Phan Thiết:

 

Nhưng phép lạ có một vì Tiên nữ

Hao hao như nường nguyệt cõi Đào Nguyên

Ta đắm mê trong ánh sáng trần duyên

Và van lạy xin cô nường kết ngãi ….

… Lầu Ông Hoàng, người thiên hạ đồn vang

Nơi đã khóc đã yêu thương da diết

Ôi trời ơi! Là Phan Thiết! Phan Thiết

Mà tang thương còn lại mảnh trăng rơi

 

Có cảm giác ở Phan Thiết cùng Mộng Cầm, Hàn Mặc Tử nhìn mây muốn ghì mây và lời tình chới với trong sương bay. Những thi ảnh bay lốm đốm đầy trên quả đồi cao như bọc lấy trăng mà ngủ. Những thi tứ tuôn chảy như suối xa miền của cõi thơ, cõi mộng, cõi niềm yêu đương … cứ như gặp Lưu – Nguyễn ở Thiên Thai. Rồi xa nữa là Từ Thức. Những câu thơ đảo lộn không gian, đưa thời gian quay vòng xoáy ốc. Không rõ đêm hay ngày. Không rõ nhớ hay quên.

 

Cứ ngỡ con rồng thơ trong Hàn Mặc Tử đã bay đến hết độ bay, chỉ còn nước rơi xuống chết sau khi vĩnh biệt Mộng Cầm. Nhưng cảm hứng thần tiên vẫn bay bảng lảng bởi nội lực yêu vô song trong thơ Hàn Mặc Tử khi có Mai Đình ở bên những ngày bạo bệnh:

 

Đây Mai Đình tiên nữ ở Vu Sơn

Đem mộng xuống gieo vào muôn sóng mắt

Nàng, ôm nàng hay tay ta ghì chặt

Cả bài thơ êm mát lạ lùng thay!

Ta là ngươi uống muôn hận sầu cay

Nàng là mật của muôn tuần trăng mật

Ôi! Khoái trá thấm dần vô thể chất

Hồn trong xương ảnh hưởng đến mê tơi

Quý như vàng, trong như ngọc trên đời

Mai, Mai, Mai là Nguyệt Nga tái thế …

 

Năng lượng yêu siêu thức đã nâng cảm hứng thần tiên trong thơ Hàn Mặc Tử bay lên như vô tận khi thăng hoa trong tình yêu tưởng tượng với Thương Thương. Thương Thương đối với tâm tưởng của Hàn Mặc Tử là một khát vọng về một mối tình nguyên hương trinh bạch, là chiều thứ tư để Hàn Mặc Tử thoát khỏi thân xác tật nguyền bước vào cõi giới khác - cõi giới bốn mùa xuân :

 

Đâu gió lên tầng mây che mát lạ

Ta muôn năm len lỏi ở Đào Nguyên

Nước trong sáng lòng ta thơm vô giá

Sao không ai đi lạc tới non tiên

           

Để ta dâng, ta mời ai giải khát

Nếm cho bưa mùi vị nước trường sinh

Ồ tiếng tiêu đâu bay ra man mác

Khiến nao nao hồn thanh tịnh bên mình

 

Viết Cẩm châu duyên cho Thương Thương, Hàn Mặc Tử còn viết ra hai vở kịch thơ là Duyên kỳ ngộQuần tiên hội đầy ắp những mơ màng của cặp uyên tiên Quỳnh Tiên và Huyền Tiên trên cõi tiên:

 

Xong rồi, đôi ta qua Đào Nguyên

Em làm rượu ngọt, anh làm men

Tiên cô không đợi không duyên mời mọc

Say thôi gò má đỏ rần lên

 

Cảm hứng thần tiên trong thơ qua những mối tình, Hàn Mặc Tử cũng vô vàn cảm hứng thần trong thơ với tình yêu trăng. Ở trên cũng đã nhắc đến Chơi giữa mùa trăng. Có lẽ vì sinh gần ngày trung thu, nên cảm hứng thần tiên về ánh trăng - nàng thơ của nhiều mộng tưởng ngọt ngào - đã cho Hàn Mặc Tử những xuất thần bay bổng. Từ cái nhịp ru con ngồ ngộ của một ngư dân “tăng tăng tăng cà răng tăng tăng”, Hàn Mặc Tử đã thổi vút cái nhịp đó vào vầng trăng trong vũ trụ: “Trăng! Trăng ! trăng! Là trăng, trăng trăng”. Trong Chiêm bao với sự thực, Hàn Mặc Tử cũng dào dạt: “Đêm nay là một đêm hào hoa nên mùa trăng bát ngát. Ngoại cảnh đã xâm lấn xác thịt và linh hồn tôi. Tôi có thể bảo đây là một lối thần giao cách cảm và có thể say mê điên dại bắt chước Lý Thái Bạch đại la tiên về trăng trên mặt nước”. Trong Trăng tự tử, Hàn Mặc Tử còn tiên hơn, siêu thức hơn Trích tiên Lý Bạch vì nhìn thấy trăng tự tử và đã lao xuống lòng giếng lạnh vớt trăng lên: “Ta hoảng hồn, hoảng vía, ta hoảng thiên/ Nhảy ùm xuống giếng vớt xác trăng lên”. Cảm hứng thần tiên đã tạo ra Trích tiên Lý Bạch, còn tạo ra cả Huyền tiên Hàn Mặc Tử: “Với sao sương anh nằm chết như trăng/ Không tìm thấy nàng tiên mô đến khóc/ Đến hôn anh và rửa vết thương tâm”. Nhờ tình yêu và tình trăng, cảm hứng thần tiên đã biến Hàn Mặc Tử thành Huyền tiên trong Quần tiên hội. Dù gia đình công giáo lâu đời, ngay những bài thơ làm dâng chúa của Hàn Mặc Tử vẫn mang cảm hứng thần tiên trong cốt lõi. Hàn Mặc Tử là thi sĩ trong Tiên, ngoài Chúa. Linh hồn thanh khiết vô vi cõi tiên./.

 

 

 

 

 

Các Bài viết khác