NGUYỄN HUY TƯỞNG CÒN VỚI THỜI GIAN
VẤN ĐỀ VÀ SỰ KIỆN
HỒ SƠ BÁO CHÍ
GÓC TƯ LIỆU
Hỗ trợ khách hàng
0909 210 761
Hỗ Trợ Online
Mr. Cường

0909 210 761

Thông tin liên hệ
Điện thoại: 0909 210 761
Email: phamthecuong@yahoo.com.vn
VIDEO CLIP
Liên kết website
Thống kê truy cập

XUÂN VỀ TRONG CÂU HÁT VÍ ĐU

( 04-02-2015 - 10:27 PM ) - Lượt xem: 551

Cô giáo Đặng Thị Thu Huơng, giáo viên truờng Tiểu học Xuân An, xã Xuân An, huyện Yên Lâp, tỉnh Phú Thọ gửi cho BBT một bài viết về những điệu hát Ví Đu, một nét văn hóa có tính truyền thống của quê huơng cô giáo. BBT chuyển tới bạn đọc bài viết này.

Ai đã đến bản Hon quê tôi thuộc xã Xuân An, huyện Yên Lập vào những ngày đầu Xuân hẳn sẽ không bao giờ quên được những câu hát ví đu về cuộc sống, về tình yêu của những nghệ nhân dân gian làm say đắm lòng người...

Hằng năm, cứ vào cuối mùa đông, dân bản tôi tập kết đủ số cột, ván gỗ để dựng cây đu. Chừng 28 Tết cây đu đã dựng xong. Già làng làm một mâm cơm cúng đu. Sau khi cúng xong, những người khỏe mạnh, trai thanh gái lịch biết hát ví đu sẽ được phép chơi đu vào dịp đầu Xuân mới. Dưới sân, già trẻ, gái trai tập trung đông vui để reo hò cuối mỗi câu hát mà người hát đệm từ “gieo gia ơi!”. Thông thường cuộc chơi bắt đầu từ sáng mùng 4 Tết. Ngồi trên ghế đu, các cặp nam nữ lần lượt  trổ tài qua những lời ca truyền khẩu, đôi khi là ứng tác:

Từ nhà em mới tới đây

Em chào tất cả Đông Tây họ hàng

Chào các anh, các chị trong làng

Già thời mạnh khỏe, trẻ càng thêm xuân!

                 ***

Gia ơn lời chúc của chàng

Những lời chàng chúc nghìn vàng chẳng cân

Làng em mới lập cây Xuân

Những lời chàng chúc muôn phần cảm ơn!

  Những đôi nam nữ bắt đầu hát và say sưa với từng lời hỏi đáp. Lời ca, tiếng hát lúc véo von, lúc trầm bổng giữa chốn đại ngàn như đưa ta về nhưng ngày xa xưa thơ ấu theo mẹ đúng dưới gốc đu nhìn lên mà ao ước…Cuộc chơi dường như thâu đêm tới sáng cho đến hết tháng Giêng ta. Đôi khi lời hỏi như rơi vào thinh không, vọng vào vách đá như câu hỏi ngàn đời về duyên phận qua câu hát mời trầu:

Vào vườn hái quả cau xanh

Đem ra bổ sáu mời anh xơi trầu

Trầu này em têm từ tối hôm qua

Trầu cha, trầu mẹ đem ra tiếp chàng

Trầu này chẳng phải trầu hàng

Chẳng bùa, chẳng thiếc sao chàng chẳng ăn?

Hay là chê khó chê khăn

Mời chàng đứng lại mà ăn miếng trầu…

Những lời hỏi đáp thật ý tứ, làm quen khiến họ say nhau trong từng câu hát ví:

Gặp đây anh mới hỏi nàng

Tre non đủ lá đan sàng được chưa?

***

 Chàng hỏi thiếp cũng xin thưa

Tre non đủ lá nhưng chưa đan sàng!

***

Núi gì chín cửa mình ơi?

Sông gì chín khúc chảy xuôi một dòng?

Sông gì bên đục bên trong?

Núi gì mà thắt cổ bồng có Đức Thánh Sinh?

Ở đâu thứ nhất, thứ khanh?

Ở đâu mà có bức thành thiên xây?

Ở đâu có chín lần mây?

Ở đâu lắm nước tưới cây ngai vàng?

Ở đâu lắm phố nhiều hàng?

Cây gì lắm rễ thì nàng biết chăng?

                            ***

Núi Ba Vì chín cửa mình ơi!

Sông Thao chín khúc chảy xuôi một dòng

Sông Bờ bên đục bên trong

Núi Tản Viên mà thắt cổ bồng có Đức Thánh Sinh?

Ở đây thứ nhất, thứ khanh

Ở đây mà có bức thành thiên xây

Trên trời có chín lần mây

Dưới sông lắm nước tưới cây ngai vàng

Hà Nội lắm phố nhiều hàng

Cây đa lắm rễ thì chàng biết chăng?!!

 

Qua những lời ca dân dã tôi thấy như ở đó chứa đựng cả một kho tàng lịch sử mà từ lâu người Mường truyền miệng còn lưu giữ mãi đến ngày nay.

Gặp nghệ nhân hát ví đu Đinh Tiến Nho  tôi được biết thêm về các làn điệu hát ví bằng tiếng Kinh, tiếng Mường. Trong ánh nắng sớm vàng như mật ong, tôi ngồi lắng nghe ông hát, lời ông ca ngợi bản làng đổi mới, lưu truyền tục Diễn xướng dân gian cho dân bản mình:

Lời anh mới thật là vàng

Trai tài trong huyện họ hàng cùng vui

Dân làng quý lắm chàng ơi

Biết bao tâm huyết để rồi truyền đi

Người ơi người ước điều chi

Còn anh mong ước những gì lần sau

Ước gì ta lại gặp nhau

Trong ngày vui hội năm sau huyện nhà

Để rồi em lại gặp ta

Chia tay vương vấn mặn mà người ơi

Tuy rằng mỗi đứa mỗi nơi

Đường đi đôi ngả cuộc đời ấm êm

Chúc cho xóm dưới làng trên

Yên bình, thịnh vượng mới nên hội làng.

***

Gặp em anh muốn cầm tay

Đố em biết những chốn này nơi đâu

Yên Lập có mấy đập sâu?

Núi nào cao nhất gần cầu Xuân An?

Núi nào có  tên danh nhân?

Xã nào mà lại được gần Sáu Khe?

Xã nào cao thấp đồi chè?

Xã nào núi đá đi về ngắm trông?

Ở đâu mà có Khe Bằng?

Ở đâu mà có rừng măng bốn mùa?

Xã nào có núi Đá Thờ?

Xã nào ở lại bên bờ ngòi Lao?

Tiện đây anh hỏi mấy câu?

Mong em chỉ giúp giải sầu cùng anh?

***

Minh Hòa, Tân Long, Xuân An

Đắp hồ, xây đập, kè tràn đó anh

Núi Đù sánh với ngòi Giành

Trung Sơn đồi Cháu nhân danh truyền đời

Trung Sơn lắm quế anh ơi

Đẹp cảnh, đẹp người lại có Sáu Khe

Minh Hòa cao thấp đồi chè

Ngọc Lập núi đá đi về ngắm trông

Trung Sơn địa giới rừng măng

Em ở khe Bằng thuộc xã Trung Sơn

Đá Thờ thuộc xã Tân Long

Mĩ Lung nước mát bên dòng ngòi Lao

Tóc em buông chải lược đào

Anh đã dịp nào về đến đây chưa?

Yên Lập phong cảnh bốn mùa

Mời anh ghé lại chốn xưa Xuân về

***

Em là gái bản Mường quê

Anh hỏi diễn xướng thuộc về nơi đâu

“Mỡi Đồng” đã có từ lâu

“Trống Đu” ngày hội nơi đâu hỡi nàng?

“Múa Chuông” lễ hội của làng

“Múa Rùa” truyền thống hỏi nàng biết không?

Nếu em là gái tinh thông

Em ơi ngày hội xuống đồng nơi đâu?

Mong em giải đáp mấy câu

Để anh tạc dạ ghi sâu trong lòng.

***

Chàng ơi em biết, em thông

Mĩ Lung có hội “Mỡi Đồng” từ lâu

Đồng Lạc “Đâm Đuống” cùng nhau

Minh Hòa “Múa Mỡi” ăn sâu đáy lòng.

Múa “Mừng Cơm Mới” Ngọc Đồng

“Trống Đu” Đồng Thịnh em không thể rời.

“Múa Rùa” Xuân Thủy chàng ơi

Điệu múa Dao đó chàng thời biết không

“Sênh Tiền” có ở Thượng Long

“Múa Chuông” gốc rễ ở trong Nga Hoàng.

Em đây đã giải với chàng

Tiết mục diễn xướng các làng huyện ta

Yên Lập tình thắm như hoa

Người dân Yên Lập mặn mà thủy chung.

                ***

Anh về em chẳng cho về

Em nắm vạt áo em đề câu thơ

Câu thơ ba chữ rõ ràng

Chữ “trung” thì để kính Cha

Chữ “hiếu” kính Mẹ, đôi ta chữ “tình”.

Đi xa Bản Hon tôi vẫn nghe đâu đây những lời ca da diết mời người ở lại, và như đâu đây Mùa Xuân lan tỏa trong từng câu hát ví. Mỗi lần được trở về quây quần bên gốc đu trong cái hanh hao của mùa Xuân mới, tôi thầm ao ước những câu hát ví sẽ còn lại mãi mãi với thời gian…

                                                       Đặng Thị Thu Hương

Giáo viên Bản Hon, Trường Tiểu học Xuân An, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ.

Các Bài viết khác